Κανονιστική Συμμόρφωση (Compliance) για e-shop, Startups και Influencers: GDPR, Όροι Χρήσης, Εμπορικό Δίκαιο και Υποχρεώσεις Επιχειρήσεων στην Ελλάδα

Μέρος Α’: Compliance, GDPR, Εμπορικό Δίκαιο και Νομικές Υποχρεώσεις ενός e-shop

Η ψηφιακή επιχειρηματικότητα απαιτεί πλέον ολοκληρωμένη νομική συμμόρφωση. Η ίδρυση μιας επιχείρησης που δραστηριοποιείται στο διαδίκτυο – είτε πρόκειται για ηλεκτρονικό κατάστημα (e-shop), είτε για startup, είτε για εταιρεία παροχής ψηφιακών υπηρεσιών – συνοδεύεται από ένα σύνθετο πλέγμα νομικών υποχρεώσεων. Η συμμόρφωση δεν περιορίζεται στη σύσταση της εταιρείας ή στη φορολογική της οργάνωση, αλλά επεκτείνεται σε ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων, ηλεκτρονικού εμπορίου, προστασίας καταναλωτή, εμπορικών συμβάσεων, πνευματικής ιδιοκτησίας και εταιρικής διακυβέρνησης.

Παρά ταύτα, πολλές επιχειρήσεις εξακολουθούν να θεωρούν ότι η δημοσίευση μιας σύντομης Πολιτικής Απορρήτου ή η αντιγραφή Όρων Χρήσης από άλλη ιστοσελίδα αρκεί για να θεωρηθούν νομικά καλυμμένες.

Η αντίληψη αυτή δεν ανταποκρίνεται στο ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και ενδέχεται να δημιουργήσει σημαντικούς κινδύνους, τόσο σε επίπεδο αστικής ευθύνης όσο και σε επίπεδο διοικητικών κυρώσεων.

 Η έννοια του νομικού compliance αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, ιδίως σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά ή κυρίως μέσω διαδικτύου.

 Τι σημαίνει «Compliance» για μία επιχείρηση;

Ο όρος Compliance χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη συνολική συμμόρφωση μιας επιχείρησης με το ισχύον νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο. Πρόκειται για μια διαρκή διαδικασία πρόληψης νομικών κινδύνων και όχι για μία μεμονωμένη υποχρέωση. Η συμμόρφωση περιλαμβάνει την οργάνωση εσωτερικών διαδικασιών, τη σύνταξη κατάλληλων συμβάσεων και πολιτικών, καθώς και την εφαρμογή μηχανισμών που διασφαλίζουν ότι η επιχείρηση λειτουργεί σύμφωνα με το δίκαιο.

Στο πλαίσιο αυτό, το compliance δεν αφορά αποκλειστικά τον GDPR. Αντιθέτως, περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων: -το εμπορικό δίκαιο, – το εταιρικό δίκαιο, -την προστασία των καταναλωτών, -την προστασία προσωπικών δεδομένων, -τη νομοθεσία για τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, -την πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία, -τις συμβάσεις με πελάτες, προμηθευτές και συνεργάτες, -τις υποχρεώσεις διαφάνειας στο ηλεκτρονικό εμπόριο.

Για τις νεοφυείς επιχειρήσεις (startups), το compliance αποτελεί συχνά καθοριστικό παράγοντα κατά τη διαδικασία νομικού ελέγχου (legal due diligence) από επενδυτές ή χρηματοδοτικούς φορείς. 

Γιατί το νομικό compliance αποτελεί επένδυση και όχι κόστος;

Η συμμόρφωση δεν αποσκοπεί μόνο στην αποφυγή προστίμων. Αποτελεί στρατηγικό εργαλείο διαχείρισης επιχειρηματικού κινδύνου. Μία επιχείρηση που διαθέτει ορθά συνταγμένους Όρους Χρήσης, σαφή Πολιτική Απορρήτου, συμβάσεις με συνεργάτες και οργανωμένες διαδικασίες προστασίας δεδομένων:

-ενισχύει την εμπιστοσύνη των πελατών,

-μειώνει τον κίνδυνο δικαστικών διαφορών,

-διευκολύνει τη συνεργασία με επενδυτές και επιχειρηματικούς εταίρους,

-αποδεικνύει ότι λειτουργεί σύμφωνα με τις αρχές της διαφάνειας και της χρηστής επιχειρηματικής πρακτικής.

Ιδίως για startups που επιδιώκουν χρηματοδότηση, η ύπαρξη οργανωμένου compliance μπορεί να επηρεάσει θετικά την αξιολόγηση της εταιρείας κατά τον νομικό έλεγχο.

Ποιο είναι το βασικό νομοθετικό πλαίσιο που διέπει ένα e-shop;

Η λειτουργία ενός ηλεκτρονικού καταστήματος δεν ρυθμίζεται από έναν μόνο νόμο. Αντίθετα, εφαρμόζεται ένα πλέγμα εθνικών και ευρωπαϊκών διατάξεων, οι οποίες επιβάλλουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις.

Ενδεικτικά, ιδιαίτερη σημασία έχουν:

1. Ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 – GDPR): Regulation – 2016/679 – EN – gdpr – EUR–Lex – European Union

Ρυθμίζει την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων και καθορίζει τις υποχρεώσεις των υπευθύνων επεξεργασίας και των εκτελούντων την επεξεργασία.

2. Ο Ν. 4624/2019 Νόμος 4624/2019 | Νομοθεσία

Συμπληρώνει τον GDPR στην ελληνική έννομη τάξη και καθορίζει τις αρμοδιότητες της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Ο Ν. 2251/1994 για την προστασία των καταναλωτών Νόμος 2251/1994 | Νομοθεσία:

Περιλαμβάνει διατάξεις για τις συμβάσεις από απόσταση, την ενημέρωση του καταναλωτή, τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, τις εγγυήσεις και το δικαίωμα υπαναχώρησης.

3. Ο Ν. 3471/2006 ΝΟΜΟΣ 3471/2006 (ΦΕΚ 133/Α’/28.6.2006)

Ρυθμίζει την προστασία της ιδιωτικής ζωής στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες και αποτελεί βασικό νομοθέτημα για τη χρήση cookies και την ηλεκτρονική εμπορική επικοινωνία.

4. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2065 (Digital Services Act) Κανονισμός – 2022/2065 – EL – EUR-Lex – European Union:

Εισάγει νέες υποχρεώσεις διαφάνειας και λογοδοσίας για συγκεκριμένες ψηφιακές υπηρεσίες και πλατφόρμες, ενισχύοντας την προστασία των χρηστών στο ψηφιακό περιβάλλον.

Η συμμόρφωση με το παραπάνω πλαίσιο δεν είναι προαιρετική και θα πρέπει να αξιολογείται με βάση το επιχειρηματικό μοντέλο κάθε εταιρείας.

Ποια νομικά έγγραφα πρέπει να διαθέτει ένα σύγχρονο e-shop;

Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα που τίθενται από επιχειρηματίες είναι το εξής: «Ποια έγγραφα πρέπει να έχει η ιστοσελίδα μου για να είναι νόμιμη;»

Η απάντηση εξαρτάται από τη φύση της δραστηριότητας. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις απαιτείται η ύπαρξη συγκεκριμένων νομικών κειμένων.

1. Όροι Χρήσης και Όροι Πώλησης:

Οι Όροι Χρήσης καθορίζουν τους κανόνες που διέπουν τη χρήση της ιστοσελίδας και τη σύναψη ηλεκτρονικών συμβάσεων.

Μεταξύ άλλων, ρυθμίζουν:

– τη διαδικασία αγοράς,

 -τις μεθόδους πληρωμής,

-τους χρόνους παράδοσης,

-τις επιστροφές,

-την υπαναχώρηση,

-τον περιορισμό ευθύνης,

-τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας,

-την επίλυση διαφορών.

Δεν πρόκειται για ένα τυπικό κείμενο που αντιγράφεται από άλλες ιστοσελίδες, αλλά για σύμβαση που πρέπει να ανταποκρίνεται στις πραγματικές διαδικασίες της επιχείρησης.

 2. Πολιτική Απορρήτου (Privacy Policy):

Η Πολιτική Απορρήτου αποτελεί βασική υποχρέωση ενημέρωσης βάσει των άρθρων 12 έως 14 του GDPR.

Πρέπει να ενημερώνει με σαφήνεια τον χρήστη σχετικά με:

-τα δεδομένα που συλλέγονται,

-τους σκοπούς της επεξεργασίας,

-τη νομική βάση,

-τον χρόνο διατήρησης,

-τους αποδέκτες των δεδομένων,

-τα δικαιώματα των υποκειμένων,

-τα στοιχεία επικοινωνίας του υπευθύνου επεξεργασίας.

3. Πολιτική Cookies:

Η εγκατάσταση cookies ή άλλων τεχνολογιών παρακολούθησης απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.

Η Πολιτική Cookies πρέπει να περιγράφει:

-ποια cookies χρησιμοποιούνται,

-για ποιο σκοπό,

-τη διάρκεια αποθήκευσης,

-τους τρίτους παρόχους,

-τον τρόπο ανάκλησης της συγκατάθεσης.

 4. Πολιτική Επιστροφών και Δικαίωμα Υπαναχώρησης:

Η ορθή ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με το δικαίωμα υπαναχώρησης και τις διαδικασίες επιστροφής προϊόντων δεν αποτελεί μόνο υποχρέωση του νόμου, αλλά συμβάλλει και στην οικοδόμηση σχέσης εμπιστοσύνης με τους πελάτες.

Τι δείχνει η πρακτική της ΑΠΔΠΧ για τα e-shops και τις ψηφιακές επιχειρήσεις;

Η συμμόρφωση με τον GDPR δεν αξιολογείται μόνο με βάση το κείμενο του Κανονισμού, αλλά και με βάση την πρακτική εφαρμογή του από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ).

Η ΑΠΔΠΧ, μέσω αποφάσεων, συστάσεων και κατευθυντήριων οδηγιών, έχει επανειλημμένα επισημάνει ότι η συμμόρφωση πρέπει να είναι ουσιαστική και όχι τυπική.

Cookies και μηχανισμοί συγκατάθεσης: Ιδιαίτερη έμφαση έχει δοθεί στους μηχανισμούς συγκατάθεσης για cookies.

 Η ΑΠΔΠΧ έχει εκδώσει ειδικές συστάσεις και έχει πραγματοποιήσει ελέγχους σε ιστοσελίδες, επισημαίνοντας ότι:

– η απόρριψη των μη αναγκαίων cookies πρέπει να είναι εξίσου εύκολη με την αποδοχή τους,

-δεν επιτρέπεται η χρήση σχεδιαστικών πρακτικών (“dark patterns”) που ωθούν τον χρήστη να αποδεχθεί την παρακολούθηση,

– τα μη αναγκαία cookies δεν πρέπει να εγκαθίστανται πριν από τη λήψη έγκυρης συγκατάθεσης.

Δικαιώματα των υποκειμένων: Η ΑΠΔΠΧ έχει επίσης επιβάλει κυρώσεις σε περιπτώσεις όπου οργανισμοί δεν ανταποκρίθηκαν ορθά σε αιτήματα πρόσβασης ή παραβίασαν τις υποχρεώσεις τους ως προς την προστασία προσωπικών δεδομένων, υπογραμμίζοντας ότι η συμμόρφωση αφορά και τις εσωτερικές διαδικασίες της επιχείρησης.

Είναι οι Όροι Χρήσης το ίδιο με την Πολιτική Απορρήτου;

Η απάντηση είναι κατηγορηματικά αρνητική. Οι Όροι Χρήσης ρυθμίζουν τη συμβατική σχέση μεταξύ επιχείρησης και χρήστη. Η Πολιτική Απορρήτου αφορά αποκλειστικά την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων. Η ύπαρξη του ενός εγγράφου δεν υποκαθιστά το άλλο. Στην πράξη, μία επιχείρηση που διαθέτει μόνο Πολιτική Απορρήτου αλλά δεν έχει καταρτίσει Όρους Χρήσης παραμένει εκτεθειμένη σε σημαντικούς νομικούς κινδύνους, ιδίως ως προς τη ρύθμιση της συμβατικής της σχέσης με τους πελάτες.

Συμπέρασμα: Η συμμόρφωση μιας επιχείρησης που δραστηριοποιείται στον ψηφιακό χώρο δεν εξαντλείται στην τήρηση του GDPR. Απαιτεί μια συνολική προσέγγιση που συνδυάζει τις απαιτήσεις του εμπορικού δικαίου, της προστασίας των καταναλωτών, της προστασίας προσωπικών δεδομένων και των κανόνων του ηλεκτρονικού εμπορίου. Η κατάρτιση κατάλληλων νομικών εγγράφων, η ορθή ενημέρωση των χρηστών και η υιοθέτηση διαδικασιών συμμόρφωσης δεν αποτελούν απλώς μέτρα αποφυγής κυρώσεων. Συνιστούν ουσιώδη στοιχεία της εταιρικής αξιοπιστίας, της επιχειρηματικής ανάπτυξης και της βιώσιμης λειτουργίας κάθε σύγχρονης επιχείρησης.

Στο επόμενο μέρος του οδηγού θα εξετάσουμε ειδικότερα τις νομικές ανάγκες των startups, τις συμφωνίες μεταξύ ιδρυτών, τη σημασία της προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας, καθώς και τις βασικές συμβάσεις που οφείλει να διαθέτει κάθε νεοφυής επιχείρηση πριν από την αναζήτηση επενδυτών.

Κανονιστική Συμμόρφωση (Compliance) για Startups: Εταιρικό και Εμπορικό Δίκαιο από την Ίδρυση έως την Προσέλκυση Επενδυτών.

Μέρος Β’: Οι βασικές νομικές συμφωνίες και οι υποχρεώσεις μιας Startup

 Η δημιουργία μιας startup αποτελεί, για πολλούς επιχειρηματίες, το πρώτο βήμα προς την ανάπτυξη μιας καινοτόμου επιχειρηματικής ιδέας. Ωστόσο, η επιτυχία μιας νεοφυούς επιχείρησης δεν εξαρτάται μόνο από το προϊόν ή την τεχνολογία που αναπτύσσει.

Εξίσου σημαντική είναι η έγκαιρη οργάνωση της νομικής της δομής.

Στην πράξη, πολλές startups αφιερώνουν σημαντικούς πόρους στην ανάπτυξη λογισμικού, στην εμπορική προώθηση και στην αναζήτηση χρηματοδότησης, παραμελώντας κρίσιμα ζητήματα εταιρικής διακυβέρνησης και νομικής συμμόρφωσης.

Το αποτέλεσμα είναι ότι προβλήματα τα οποία θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί με σωστή νομική οργάνωση ανακύπτουν σε μεταγενέστερο στάδιο, όταν η επιχείρηση βρίσκεται ήδη σε διαδικασία διαπραγμάτευσης με επενδυτές ή επιχειρηματικούς συνεργάτες.

Η υιοθέτηση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου νομικής συμμόρφωσης από τα πρώτα στάδια λειτουργίας μιας startup μειώνει τον επιχειρηματικό κίνδυνο, διευκολύνει την ανάπτυξη της εταιρείας και ενισχύει την αξιοπιστία της έναντι τρίτων.

Τι είναι το Legal Due Diligence και γιατί ενδιαφέρει κάθε startup;

Ένα από τα πρώτα ζητήματα που εξετάζουν οι επενδυτές πριν από τη χρηματοδότηση μιας startup είναι η διενέργεια νομικού ελέγχου (Legal Due Diligence). Σκοπός του ελέγχου είναι να διαπιστωθεί εάν η εταιρεία λειτουργεί σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο και εάν υπάρχουν νομικοί κίνδυνοι που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την επένδυση.

 Κατά τον έλεγχο εξετάζονται, μεταξύ άλλων:

 -η εταιρική δομή,

-το καταστατικό,

-οι αποφάσεις των εταιρικών οργάνων,

-η κατοχύρωση δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας,

-οι συμβάσεις με εργαζομένους και συνεργάτες,

 -οι εμπορικές συμβάσεις,

-η συμμόρφωση με τον GDPR,

-τυχόν εκκρεμείς δικαστικές ή διοικητικές διαφορές.

Η έλλειψη βασικών νομικών εγγράφων μπορεί να οδηγήσει σε καθυστερήσεις της επένδυσης ή ακόμη και στη ματαίωσή της.

Founders Agreement: Γιατί είναι απαραίτητη μια συμφωνία μεταξύ των ιδρυτών;

Ένα από τα συχνότερα λάθη των νέων επιχειρήσεων είναι η παράλειψη σύναψης συμφωνίας μεταξύ των συνιδρυτών. Πολλές startups ξεκινούν από μια φιλική ή επαγγελματική σχέση, με αποτέλεσμα οι ιδρυτές να θεωρούν ότι δεν χρειάζονται γραπτή συμφωνία. Ωστόσο, καθώς η επιχείρηση αναπτύσσεται, ενδέχεται να προκύψουν διαφωνίες σχετικά με τη διοίκηση, τη συμμετοχή στα κέρδη, τη λήψη αποφάσεων ή ακόμη και την αποχώρηση ενός εκ των ιδρυτών.

Ένα Founders Agreement μπορεί να ρυθμίζει, μεταξύ άλλων:

• Κατανομή συμμετοχών Ποιο ποσοστό συμμετοχής διαθέτει κάθε ιδρυτής και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να μεταβιβάσει τη συμμετοχή του.
• Ρόλους και αρμοδιότητες Ποιος αναλαμβάνει τη διοίκηση, την ανάπτυξη προϊόντος, τις πωλήσεις ή την οικονομική διαχείριση.
• Vesting Σε πολλές startups προβλέπεται ότι η απόκτηση των εταιρικών συμμετοχών ολοκληρώνεται σταδιακά, ώστε να αποφεύγεται το φαινόμενο αποχώρησης ιδρυτή που διατηρεί σημαντικό ποσοστό χωρίς να συμμετέχει πλέον στην επιχείρηση.
• Διαδικασία επίλυσης διαφορών Η πρόβλεψη μηχανισμών διαμεσολάβησης ή διαιτησίας μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο μακροχρόνιων δικαστικών διαφορών.

Shareholders’ Agreement: Πότε χρειάζεται συμφωνία μεταξύ των μετόχων ή εταίρων;

Εκτός από το καταστατικό της εταιρείας, οι επιχειρήσεις που αναπτύσσονται ή προσελκύουν επενδυτές συνάπτουν συχνά Shareholders’ Agreement. Πρόκειται για ιδιωτική συμφωνία που συμπληρώνει το καταστατικό και ρυθμίζει ζητήματα όπως:

-δικαιώματα ψήφου,

-περιορισμούς μεταβίβασης μετοχών ή εταιρικών μεριδίων,

-δικαιώματα προτίμησης,

-drag along και tag along rights,

-διαδικασία εισόδου νέων επενδυτών,

-υποχρεώσεις εμπιστευτικότητας,

-μη ανταγωνισμό.

Η ύπαρξη μιας τέτοιας συμφωνίας ενισχύει τη σταθερότητα της εταιρικής σχέσης και μειώνει τον κίνδυνο συγκρούσεων.

Προστασία της Πνευματικής Ιδιοκτησίας:

Σε ποιον ανήκει η καινοτομία;

Ένα από τα σημαντικότερα περιουσιακά στοιχεία μιας startup είναι η άυλη περιουσία της. Λογισμικό, εφαρμογές, βάσεις δεδομένων, εμπορικά σήματα, σχέδια, λογότυπα και επιχειρηματική τεχνογνωσία αποτελούν στοιχεία που πρέπει να προστατεύονται ήδη από τα πρώτα στάδια ανάπτυξης της επιχείρησης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η σαφής πρόβλεψη ότι τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί του έργου που δημιουργείται από εργαζομένους ή εξωτερικούς συνεργάτες μεταβιβάζονται στην εταιρεία, σύμφωνα με τους όρους της σχετικής σύμβασης και το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο. Η έλλειψη σχετικής πρόβλεψης μπορεί να δημιουργήσει αμφισβητήσεις ως προς την κυριότητα του λογισμικού ή άλλων δημιουργημάτων, γεγονός που αποτελεί συχνό αντικείμενο ελέγχου κατά τη διαδικασία επένδυσης.

Συμφωνίες Εμπιστευτικότητας (NDA): Είναι απαραίτητες; Οι startups συχνά παρουσιάζουν επιχειρηματικές ιδέες, πρωτότυπες τεχνολογίες ή εμπορικά σχέδια σε επενδυτές, συμβούλους ή πιθανούς συνεργάτες.

Η σύναψη Συμφωνίας Εμπιστευτικότητας (Non-Disclosure Agreement – NDA) μπορεί να συμβάλει στην προστασία εμπιστευτικών πληροφοριών, όπως:

-επιχειρηματικά σχέδια,

-οικονομικά στοιχεία,

-τεχνικές προδιαγραφές,

 -πηγαίος κώδικας,

-στρατηγικές ανάπτυξης,

-λίστες πελατών.

Παρότι δεν είναι σε κάθε περίπτωση εφικτό ή εμπορικά σκόπιμο να ζητείται NDA πριν από κάθε παρουσίαση, η χρήση του σε κατάλληλες περιστάσεις αποτελεί σημαντικό εργαλείο προστασίας της επιχείρησης.

Εμπορικές Συμβάσεις:

Γιατί δεν πρέπει να βασίζονται σε πρότυπα του διαδικτύου;

Οι εμπορικές σχέσεις μιας startup βασίζονται σε ένα ευρύ φάσμα συμβάσεων, όπως:

-συμβάσεις παροχής υπηρεσιών,

-συμβάσεις ανάπτυξης λογισμικού,

 -συμβάσεις προμήθειας,

-συμβάσεις διανομής,

-συμβάσεις μεταπώλησης,

 -συμβάσεις συνεργασίας με freelancers,

 -συμβάσεις SaaS.

 Η χρήση γενικών προτύπων από το διαδίκτυο χωρίς προσαρμογή στο εφαρμοστέο δίκαιο και στις ανάγκες της επιχείρησης μπορεί να δημιουργήσει σημαντικές αβεβαιότητες ως προς την κατανομή κινδύνων, την ευθύνη των μερών και την προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας. Η εξατομικευμένη σύνταξη των συμβάσεων συμβάλλει στην πρόληψη διαφορών και στην αποτελεσματική διαχείριση της επιχειρηματικής σχέσης.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ):

Χρειάζεται μια startup δικηγόρο πριν αναζητήσει επενδυτές;

Η έγκαιρη νομική υποστήριξη διευκολύνει την προετοιμασία της εταιρείας για τον νομικό έλεγχο και την ορθή διαμόρφωση των σχέσεων μεταξύ ιδρυτών, επενδυτών και συνεργατών.

Είναι υποχρεωτικό το Founders Agreement;

Δεν προβλέπεται ως υποχρεωτικό από τον νόμο. Ωστόσο, η ύπαρξή του θεωρείται καλή επιχειρηματική πρακτική και μπορεί να αποτρέψει σοβαρές εταιρικές διαφορές.

Πότε χρειάζεται Shareholders’ Agreement;

Συνήθως όταν υπάρχουν περισσότεροι μέτοχοι ή εταίροι, όταν προβλέπεται είσοδος επενδυτών ή όταν απαιτείται λεπτομερής ρύθμιση των σχέσεων μεταξύ τους πέραν όσων προβλέπει το καταστατικό.

Μπορεί μια startup να λειτουργήσει χωρίς συμβάσεις με εξωτερικούς συνεργάτες;

Η συνεργασία χωρίς σαφές συμβατικό πλαίσιο ενδέχεται να δημιουργήσει αβεβαιότητες ως προς τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των μερών, ιδίως σε ζητήματα πνευματικής ιδιοκτησίας, εμπιστευτικότητας και ευθύνης.

Συμπέρασμα: Η ανάπτυξη μιας startup δεν βασίζεται αποκλειστικά στην καινοτομία ή στη χρηματοδότηση. Η δημιουργία μιας σταθερής νομικής βάσης, με σαφείς συμφωνίες μεταξύ των ιδρυτών, ορθά δομημένες εμπορικές συμβάσεις, προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και αποτελεσματικές διαδικασίες συμμόρφωσης, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη βιώσιμη ανάπτυξη της επιχείρησης.

Στο επόμενο μέρος του οδηγού θα εξεταστούν οι νομικές υποχρεώσεις των influencers και των επιχειρήσεων που αξιοποιούν το influencer marketing, καθώς και ζητήματα διαφήμισης, προστασίας προσωπικών δεδομένων, πνευματικής ιδιοκτησίας και συμμόρφωσης με το σύγχρονο ευρωπαϊκό ψηφιακό δίκαιο.

Κανονιστική Συμμόρφωση (Compliance) για Influencers και Ψηφιακές Επιχειρήσεις: Διαφήμιση, Πνευματική Ιδιοκτησία, GDPR και Ευρωπαϊκό Ψηφιακό Δίκαιο

Μέρος Γ’: Influencer Marketing, Creator Economy και οι νέες προκλήσεις του Digital Compliance

Η ανάπτυξη των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει μεταβάλει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο επιχειρήσεις και καταναλωτές επικοινωνούν και συναλλάσσονται. Οι influencers, content creators και digital creators αποτελούν πλέον σημαντικούς εμπορικούς συνεργάτες επιχειρήσεων, ενώ πολλές startups βασίζουν σημαντικό μέρος της στρατηγικής τους στο influencer marketing.

Παράλληλα, η αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης (Artificial Intelligence), η λειτουργία ψηφιακών πλατφορμών και η συνεχής επεξεργασία προσωπικών δεδομένων δημιουργούν νέες υποχρεώσεις συμμόρφωσης για επιχειρήσεις και δημιουργούς περιεχομένου.

Η νομική συμμόρφωση δεν αποτελεί εμπόδιο στην επιχειρηματική ανάπτυξη. Αντίθετα, συμβάλλει στη διαφάνεια, την προστασία της φήμης της επιχείρησης και την οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης με το κοινό.

Είναι οι Influencers επαγγελματίες σύμφωνα με τον νόμο;

Ένα από τα συχνότερα ερωτήματα που τίθενται είναι εάν ένας influencer θεωρείται απλώς δημιουργός περιεχομένου ή επαγγελματίας. Η απάντηση εξαρτάται από τη φύση της δραστηριότητας.

 Όταν ένας influencer προωθεί προϊόντα ή υπηρεσίες έναντι αμοιβής ή άλλου ανταλλάγματος, συνάπτει εμπορικές συνεργασίες ή διαθέτει δικά του προϊόντα ή υπηρεσίες, η δραστηριότητά του ενδέχεται να υπάγεται στις διατάξεις περί εμπορικών πρακτικών και προστασίας του καταναλωτή. Αυτό συνεπάγεται, μεταξύ άλλων, υποχρεώσεις διαφάνειας ως προς τη διαφημιστική φύση του περιεχομένου, συμμόρφωση με τη νομοθεσία για την προστασία των καταναλωτών και, όπου απαιτείται, με το δίκαιο προστασίας προσωπικών δεδομένων.

Ποιες είναι οι βασικές νομικές υποχρεώσεις ενός Influencer;

Ανάλογα με τη δραστηριότητά του, ένας influencer μπορεί να υποχρεούται να: -ενημερώνει με σαφήνεια όταν ένα περιεχόμενο αποτελεί διαφήμιση ή χορηγούμενη συνεργασία,

-τηρεί τις συμβατικές υποχρεώσεις που έχει αναλάβει έναντι των συνεργαζόμενων επιχειρήσεων,

-σέβεται δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας τρίτων,

-προστατεύει προσωπικά δεδομένα που συλλέγει μέσω ιστοσελίδων, newsletters ή διαγωνισμών,

-αποφεύγει παραπλανητικές ή αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.

Η συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις αυτές προστατεύει τόσο τον ίδιο όσο και τις επιχειρήσεις που συνεργάζονται μαζί του.

Γιατί είναι απαραίτητη μια σύμβαση μεταξύ επιχείρησης και Influencer;

Οι προφορικές συμφωνίες ή η ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω εφαρμογών επικοινωνίας σπάνια αρκούν για να ρυθμίσουν αποτελεσματικά μια εμπορική συνεργασία.

Μια γραπτή σύμβαση μπορεί να καθορίζει:

 – Το αντικείμενο της συνεργασίας. Ποιο περιεχόμενο θα δημιουργηθεί, σε ποιες πλατφόρμες θα δημοσιευθεί και εντός ποιου χρονικού διαστήματος.

– Την αμοιβή και τους όρους πληρωμής. Χρηματική αμοιβή, παροχή προϊόντων ή άλλες μορφές ανταλλάγματος.

– Τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας Ποιος αποκτά το δικαίωμα χρήσης του παραγόμενου περιεχομένου, για πόσο χρόνο και σε ποια μέσα.

– Τη χρήση εικόνας και προσωπικότητας. Η επιχείρηση δεν μπορεί να χρησιμοποιεί απεριόριστα το πρόσωπο ή το όνομα του influencer χωρίς σχετική συμβατική πρόβλεψη.

– Ρήτρες αποκλειστικότητας. Σε αρκετές συνεργασίες προβλέπεται ότι ο influencer δεν θα προωθεί ανταγωνιστικά προϊόντα για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

– Ρήτρες εμπιστευτικότητας. Η προστασία εμπορικών πληροφοριών, στρατηγικών marketing ή νέων προϊόντων αποτελεί συχνό αντικείμενο σχετικών συμφωνιών.

Πνευματική Ιδιοκτησία: Ποιος είναι ο ιδιοκτήτης του περιεχομένου;

Οι φωτογραφίες, τα βίντεο, τα podcasts, τα κείμενα και γενικότερα κάθε πρωτότυπο δημιουργικό έργο προστατεύονται από τη νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Η καταβολή αμοιβής δεν συνεπάγεται αυτομάτως μεταβίβαση των περιουσιακών δικαιωμάτων επί του έργου. Για τον λόγο αυτό, οι συμβάσεις influencer marketing θα πρέπει να ρυθμίζουν με σαφήνεια:

 -την έκταση της άδειας χρήσης,

– τη διάρκειά της,

-τη γεωγραφική έκταση,

-τη δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης του περιεχομένου,

-το δικαίωμα τροποποίησης ή αναδημοσίευσης.

Η έλλειψη σχετικής πρόβλεψης μπορεί να οδηγήσει σε διαφωνίες ως προς τη νόμιμη χρήση του περιεχομένου από την επιχείρηση.

GDPR και Influencers: Πότε εφαρμόζεται η νομοθεσία για τα προσωπικά δεδομένα;

Πολλοί influencers διαθέτουν προσωπικές ιστοσελίδες, ηλεκτρονικά καταστήματα ή αποστέλλουν ενημερωτικά δελτία (newsletters). Στις περιπτώσεις αυτές ενδέχεται να επεξεργάζονται προσωπικά δεδομένα, όπως:

-ονοματεπώνυμα,

-διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου,

 -στοιχεία συμμετοχής σε διαγωνισμούς,

-δεδομένα επικοινωνίας,

-στατιστικά χρήσης ιστοσελίδας.

Εφόσον πραγματοποιείται επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, ο influencer ή η επιχείρηση οφείλει να εξετάσει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τον GDPR, όπως η ενημέρωση των χρηστών, η τήρηση κατάλληλων τεχνικών και οργανωτικών μέτρων και η διασφάλιση νόμιμης βάσης επεξεργασίας.

Digital Services Act (DSA): Γιατί ενδιαφέρει τις ψηφιακές επιχειρήσεις;

Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2065 (Digital Services Act) εισάγει ένα νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις ψηφιακές υπηρεσίες. Στόχος του είναι η ενίσχυση της διαφάνειας και της λογοδοσίας των διαδικτυακών πλατφορμών και η αποτελεσματικότερη προστασία των χρηστών.

Αν και πολλές από τις υποχρεώσεις του αφορούν κυρίως παρόχους ενδιάμεσων υπηρεσιών και μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες, επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον ψηφιακό χώρο οφείλουν να εξετάζουν κατά πόσον οι δραστηριότητές τους επηρεάζονται από το νέο κανονιστικό πλαίσιο.

Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) και Κανονιστική Συμμόρφωση:

 Η αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης για τη δημιουργία περιεχομένου, την εξυπηρέτηση πελατών ή την αυτοματοποίηση επιχειρηματικών διαδικασιών δημιουργεί νέα νομικά ζητήματα.

Ενδεικτικά, οι επιχειρήσεις καλούνται να εξετάζουν:

-εάν η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης συνεπάγεται επεξεργασία προσωπικών δεδομένων,

-ποιος ευθύνεται για το παραγόμενο περιεχόμενο,

-κατά πόσον προστατεύονται δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας,

-εάν απαιτείται ενημέρωση των χρηστών για τη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης,

-ποιες υποχρεώσεις απορρέουν από το νέο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act), όταν αυτό εφαρμόζεται στη συγκεκριμένη δραστηριότητα.

Η έγκαιρη αξιολόγηση των κινδύνων συμβάλλει στην ασφαλή ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών στις επιχειρηματικές διαδικασίες.

Συχνά λάθη επιχειρήσεων και δημιουργών περιεχομένου:

Στην πράξη παρατηρούνται συχνά:

-συνεργασίες χωρίς γραπτή σύμβαση,

-μη σαφής ενημέρωση για διαφημιστικό περιεχόμενο,

-χρήση φωτογραφιών τρίτων χωρίς άδεια,

-ελλιπής προστασία προσωπικών δεδομένων,

-αντιγραφή Όρων Χρήσης ή Πολιτικής Απορρήτου από άλλες ιστοσελίδες,

-χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης χωρίς αξιολόγηση των νομικών κινδύνων,

 -έλλειψη πολιτικών συμμόρφωσης σε ταχέως αναπτυσσόμενες επιχειρήσεις.

Η πρόληψη των ανωτέρω ζητημάτων μέσω κατάλληλης νομικής οργάνωσης συμβάλλει στη μείωση του επιχειρηματικού κινδύνου και στη διατήρηση της εταιρικής φήμης.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ):

Χρειάζεται ένας influencer σύμβαση για κάθε εμπορική συνεργασία;

 Η ύπαρξη γραπτής σύμβασης δεν επιβάλλεται σε κάθε περίπτωση από τον νόμο, αλλά αποτελεί ασφαλή πρακτική για τη σαφή ρύθμιση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των μερών.

Μπορεί μια επιχείρηση να χρησιμοποιεί επ’ αόριστον το περιεχόμενο που δημιούργησε ένας influencer;

Όχι κατ’ ανάγκη. Η έκταση και η διάρκεια της χρήσης του περιεχομένου εξαρτώνται από τους όρους της σχετικής σύμβασης και τη νομοθεσία περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Πότε εφαρμόζεται ο GDPR σε έναν influencer;

Όταν ο influencer επεξεργάζεται προσωπικά δεδομένα στο πλαίσιο της επαγγελματικής του δραστηριότητας, όπως μέσω ιστοσελίδας, newsletter, ηλεκτρονικού καταστήματος ή διαγωνισμών.

Είναι υποχρεωτική η συμμόρφωση με τον Digital Services Act για κάθε επιχείρηση;

Η εφαρμογή του DSA εξαρτάται από το είδος της παρεχόμενης ψηφιακής υπηρεσίας και τον ρόλο της επιχείρησης στο ψηφιακό οικοσύστημα. Απαιτείται εξατομικευμένη νομική αξιολόγηση.

Συμπέρασμα: Η σύγχρονη ψηφιακή επιχειρηματικότητα χαρακτηρίζεται από συνεχή τεχνολογική εξέλιξη και αυξανόμενες κανονιστικές απαιτήσεις. Είτε πρόκειται για e-shop, startup, εταιρεία τεχνολογίας ή influencer, η έγκαιρη υιοθέτηση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου νομικής συμμόρφωσης συμβάλλει όχι μόνο στην αποφυγή νομικών κινδύνων, αλλά και στη δημιουργία σχέσεων εμπιστοσύνης με πελάτες, συνεργάτες και επενδυτές. Η νομική συμμόρφωση δεν αποτελεί τυπική διαδικασία ούτε περιορίζεται στην τήρηση του GDPR. Αντιθέτως, συνιστά βασικό στοιχείο της σύγχρονης εταιρικής στρατηγικής, ενισχύοντας τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα κάθε ψηφιακής επιχείρησης.

 Απευθυνθείτε στο δικηγορικό γραφείο TPV LAW για τη σύσταση μιας start up, το νομικό της πλαίσιο και κατοχύρωση, τις πολιτικές κανονιστικής συμμόρφωσης που πρέπει να ακολουθήσει, την πολιτική GDPR και τους όρους χρήσης του eshop σας. Οι νομικοί μας είναι άρτια καταρτισμένοι, με μετεκπαιδεύσεις σε διάφορους κλάδους του δικαίου και πάντοτε ενημερωμένοι.

Επικοινωνήστε στα τηλ. 2114029293, 2130313912, email: info@tpvlaw.gr.

Σημειώνεται ότι βάσει του α. 82 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν επιτρέπεται στον δικηγόρο να παρέχει τις υπηρεσίες του χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Απαντήσεις σε ερωτήματα νομικής φύσης παρέχονται μόνο κατόπιν ραντεβού.

​