Τηλεργασία, Λογισμικά Παρακολούθησης (Bossware) και το Δικαίωμα Αποσύνδεσης: Τα Όρια της Εργοδοτικής Εξουσίας στην Ψηφιακή Εποχή (ν. 4808/2021 κ.α.).

Η αλματώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας μετασχημάτισαν ριζικά το τοπίο της αγοράς εργασίας. Η τηλεργασία από έκτακτη λύση μετατράπηκε σε μόνιμη μορφή απασχόλησης για χιλιάδες εργαζομένους.

Ωστόσο, η μεταφορά του «γραφείου» στο σπίτι έφερε στην επιφάνεια σοβαρά νομικά και ηθικά διλήμματα:

Πού τελειώνει η προστασία της ιδιωτικότητας του εργαζομένου και πού αρχίζει το διευθυντικό δικαίωμα του εργοδότη;

Είναι νόμιμη η χρήση λογισμικών παρακολούθησης (Bossware);

Πώς κατοχυρώνεται το Δικαίωμα Αποσύνδεσης στην Ελλάδα;

1. Τι προβλέπει ο Νόμος για την Τηλεργασία στην Ελλάδα (Ν. 4808/2021)

Στην ελληνική έννομη τάξη, το βασικό νομικό πλαίσιο για την τηλεργασία ρυθμίζεται πλέον από το άρθρο 67 του ν. 4808/2021 (το οποίο αντικατέστησε το άρθρο 5 του Ν. 3846/2010).

Βασικές Αρχές Τηλεργασίας:

Εθελοντικός χαρακτήρας: Η τηλεργασία συμφωνείται μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου κατά την πρόσληψη ή με μεταγενέστερη τροποποίηση της σύμβασης.

Οικειοθελής ανάκληση: Τόσο ο εργοδότης όσο και ο εργαζόμενος μπορούν να συμφωνήσουν τη μετάβαση στην τηλεργασία ή την επιστροφή στην εργασία στις εγκαταστάσεις της επιχείρησης.

Ίση μεταχείριση: Οι τηλεργαζόμενοι έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις με τους συγκρίσιμους εργαζομένους εντός των εγκαταστάσεων της επιχείρησης.

Κάλυψη κόστους εξοπλισμού: Ο εργοδότης αναλαμβάνει το κόστος που προκαλείται από την τηλεργασία (εξοπλισμός, συντήρηση, τηλεπικοινωνίες).

Τι ορίζει το άρθρο 67 του ν. 4808/2021;

«1. Τηλεργασία είναι η εξ αποστάσεως παροχή της εξαρτημένης εργασίας του εργαζομένου και με τη χρήση της τεχνολογίας, δυνάμει της σύμβασης εργασίας πλήρους, μερικής, εκ περιτροπής ή άλλης μορφής απασχόλησης, η οποία θα μπορούσε να παρασχεθεί και από τις εγκαταστάσεις του εργοδότη.

2. Η τηλεργασία συμφωνείται μεταξύ εργοδότη και εργαζομένου, κατά την πρόσληψη ή με τροποποίηση της σύμβασης εργασίας.

3. Κατ` εξαίρεση, εφόσον η εργασία μπορεί να παρασχεθεί εξ αποστάσεως, η τηλεργασία μπορεί να εφαρμόζεται:

 α) Μετά από απόφαση του εργοδότη, για λόγους προστασίας της δημόσιας υγείας, η συνδρομή των οποίων διαπιστώνεται με απόφαση του Υπουργού Υγείας και του κατά περίπτωση συναρμόδιου Υπουργού και για όσο χρόνο διαρκούν οι λόγοι αυτοί.

 β) Μετά από αίτηση του εργαζόμενου, σε περίπτωση τεκμηριωμένου κινδύνου της υγείας του, ο οποίος θα αποφευχθεί αν εργάζεται μέσω τηλεργασίας και όχι στις εγκαταστάσεις του εργοδότη και για όσο χρόνο διαρκεί ο κίνδυνος αυτός. Σε περίπτωση που ο εργοδότης διαφωνεί, ο εργαζόμενος μπορεί να αιτηθεί την επίλυση της διαφοράς από την Επιθεώρηση Εργασίας, σύμφωνα με το άρθρο 3Β του ν. 3996/2011 (Α` 170).

 Με κοινή απόφαση των Υπουργών Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και Υγείας, καθορίζονται οι παθήσεις, τα νοσήματα ή οι αναπηρίες του εργαζόμενου, που μπορούν να τεκμηριώσουν τον κίνδυνο της υγείας του, καθώς και τα δικαιολογητικά, οι αρμόδιοι φορείς και η διαδικασία για την τεκμηρίωση του κινδύνου αυτού.

 4. Κατά την τηλεργασία, ο εργοδότης αναλαμβάνει το κόστος που προκαλείται στον εργαζόμενο από τη μορφή αυτή εργασίας, ήτοι το κόστος του εξοπλισμού, εκτός εάν συμφωνηθεί να γίνεται χρήση εξοπλισμού του εργαζομένου, των τηλεπικοινωνιών, της συντήρησης του εξοπλισμού και της αποκατάστασης των βλαβών.

Παρέχει στον εργαζόμενο τεχνική υποστήριξη για την παροχή της εργασίας του και αναλαμβάνει να αποκαταστήσει τις δαπάνες επισκευής των συσκευών που χρησιμοποιούνται για την εκτέλεσή της ή να τις αντικαταστήσει σε περίπτωση βλάβης. Η υποχρέωση αυτή αφορά και στις συσκευές που ανήκουν στον εργαζόμενο, εκτός εάν στη σύμβαση ή στη σχέση εργασίας ορίζεται διαφορετικά.

Στη σύμβαση ή στη σχέση εργασίας ορίζεται ο τρόπος χρηματικής αποκατάστασης εκ μέρους του εργοδότη του ως άνω κόστους, καθώς και του κόστους, σε μηνιαία βάση, της χρήσης του οικιακού χώρου εργασίας του εργαζομένου. Οι σχετικές δαπάνες δεν αποτελούν αποδοχές, αλλά εκπιπτέα δαπάνη για την εργοδοτική επιχείρηση, δεν υπόκεινται σε οποιοδήποτε φόρο ή τέλος ούτε οφείλονται επί αυτών ασφαλιστικές εισφορές εργοδότη ή εργαζομένου, υπολογίζονται αναλογικώς προς τη συχνότητα και τη διάρκεια της τηλεργασίας, την παροχή ή όχι εξοπλισμού και κάθε άλλο σχετικό στοιχείο”.

Ελάχιστες Δαπάνες Τηλεργασίας (ΥΑ οικ. 98490 / ΦΕΚ Β’ 5646/03.12.2021)

Σύμφωνα, με την ΥΑ οικ. 98490/2021 (ΦΕΚ Β` 5646/03.12.2021) «Καθορισμός του ελάχιστου κόστους της παρ. 4 του αρθρ. 67 του ν. 4808/2021 (Α` 101) για την τηλεργασία», ορίζεται ότι:

«Το ελάχιστο ποσό της παρ. 4 του άρθρου 67 του ν. 4808/2021 (Α’ 101) ορίζεται σε μηνιαία βάση ως εξής, κατά περίπτωση:

α) ως ελάχιστο μηνιαίο κόστος χρήσης του οικιακού χώρου εργασίας ορίζεται το ποσό των δεκατριών (13) ευρώ.

β) ως ελάχιστο κόστος επικοινωνιών ορίζεται το ποσό των δέκα (10) ευρώ.

γ) ως ελάχιστο κόστος συντήρησης του εξοπλισμού ορίζεται το ποσό των πέντε (5) ευρώ.

Το ποσό της περ. β) δεν καταβάλλεται, σε περίπτωση που ο εργοδότης καλύπτει το σχετικό κόστος απευθείας, μέσω χωριστής σύμβασης με τον πάροχο διαδικτύου – κινητής και σταθερής τηλεφωνίας.

Το ποσό της περ. γ) δεν καταβάλλεται, σε περίπτωση που η τηλεργασία παρέχεται με εξοπλισμό που παρέχει ο εργοδότης.

Σε περίπτωση που η τηλεργασία παρασχεθεί για λιγότερες από είκοσι δύο (22) ημέρες ανά μήνα, λόγω παροχής της εργασίας στο χώρο του εργοδότη, άδειας, απεργίας κ.λπ., καταβάλλεται το ένα εικοστό δεύτερο (1/22) των δαπανών, που ισχύουν κατά περίπτωση, ανά ημέρα εργασίας.

Η καταβολή της αποζημίωσης της παρ. 4 του άρθρου 67 του ν. 4808/2021 γίνεται στον λογαριασμό μισθοδοσίας του εργαζομένου, με χωριστή κατάθεση σε σχέση με τις μηνιαίες αποδοχές, και αιτιολογία: «καταβολή δαπανών τηλεργασίας». Η αποζημίωση της παρ. 4 του άρθρου 67 του ν. 4808/2021 δεν επιτρέπεται να καταβάλλεται αντί αμοιβής του εργαζομένου, καθώς αποτελεί δαπάνη. Η τήρηση της παρούσας διάταξης ελέγχεται από τις αρμόδιες αρχές.

Οποιαδήποτε άλλη λεπτομέρεια σχετικά με την αποζημίωση ρυθμίζεται μεταξύ των μερών στη σύμβαση εργασίας»].

5. Επιπλέον των υποχρεώσεων κατά το π.δ.156/1994 (Α` 102), εντός οκτώ (8) ημερών από την έναρξη της τηλεργασίας ο εργοδότης υποχρεούται να γνωστοποιήσει στον εργαζόμενο με οποιονδήποτε πρόσφορο τρόπο, περιλαμβανομένου και του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, τους όρους εργασίας που διαφοροποιούνται λόγω της τηλεργασίας, οι οποίοι περιλαμβάνουν τουλάχιστον τα ακόλουθα:

 α) Το δικαίωμα αποσύνδεσης της παρ. 10.

 β) Την ανάλυση του πρόσθετου κόστους, με το οποίο επιβαρύνεται περιοδικώς ο τηλεργαζόμενος από την τηλεργασία, ιδίως, το κόστος τηλεπικοινωνιών, του εξοπλισμού και της συντήρησής του και τους τρόπους κάλυψής του από τον εργοδότη.

 γ) Τον αναγκαίο για την παροχή τηλεργασίας εξοπλισμό, τον οποίο διαθέτει ο τηλεργαζόμενος ή του παρέχει ο εργοδότης και τις διαδικασίες τεχνικής υποστήριξης, συντήρησης και αποκατάστασης των βλαβών του εξοπλισμού αυτού.

 δ) Οποιουσδήποτε περιορισμούς στη χρήση του εξοπλισμού ή εργαλείων πληροφορικής, όπως το διαδίκτυο και τις κυρώσεις σε περίπτωση παραβίασής τους.

 ε) Συμφωνία περί τηλετοιμότητας, τα χρονικά όρια αυτής και τις προθεσμίες ανταπόκρισης του εργαζομένου.

στ) Τους όρους υγιεινής και ασφάλειας της τηλεργασίας και τις διαδικασίες αναγγελίας εργατικού ατυχήματος, που ο τηλεργαζόμενος τηρεί, σύμφωνα με την παρ. 9.

 ζ) Την υποχρέωση για προστασία των επαγγελματικών δεδομένων, καθώς και των προσωπικών δεδομένων του τηλεργαζομένου και τις ενέργειες και διαδικασίες που απαιτούνται για την εκπλήρωση της υποχρέωσης αυτής.

 Όσα από τα παραπάνω στοιχεία δεν αφορούν εξατομικευμένα στον εργαζόμενο μπορούν να γνωστοποιούνται και μέσω ανάρτησης στο εσωτερικό δίκτυο η/υ (intranet) της επιχείρησης ή κοινοποίησης σχετικής επιχειρησιακής πολιτικής.

6. Η συμφωνία περί τηλεργασίας δεν θίγει το καθεστώς απασχόλησης και τη σύμβαση εργασίας του τηλεργαζομένου ως πλήρους, μερικής, εκ περιτροπής ή άλλης μορφής απασχόλησης, αλλά μεταβάλλει μόνο τον τρόπο, με τον οποίο εκτελείται η εργασία. Η τηλεργασία μπορεί να παρέχεται κατά πλήρη, μερική ή εκ περιτροπής απασχόληση, αυτοτελώς ή σε συνδυασμό με απασχόληση στις εγκαταστάσεις του εργοδότη.

 7. Με την επιφύλαξη των διαφοροποιήσεων που οφείλονται στη φύση της τηλεργασίας, οι τηλεργαζόμενοι έχουν τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις με τους συγκρίσιμους εργαζομένους εντός των εγκαταστάσεων της επιχείρησης ή εκμετάλλευσης, ιδίως, σε σχέση με τον όγκο εργασίας, τα κριτήρια και τις διαδικασίες αξιολόγησης, τις επιβραβεύσεις, την πρόσβαση σε πληροφορίες που αφορούν στην επιχείρηση, την κατάρτιση και επαγγελματική τους εξέλιξη, τη συμμετοχή σε σωματεία, τη συνδικαλιστική τους δράση και την απρόσκοπτη και εμπιστευτική επικοινωνία τους με τους συνδικαλιστικούς τους εκπροσώπους.

8. Ο εργοδότης ελέγχει την απόδοση του εργαζομένου κατά τρόπο, που σέβεται την ιδιωτική του ζωή και είναι σύμφωνος με την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Απαγορεύεται η χρήση της κάμερας (webcam) για τον έλεγχο της απόδοσης του εργαζομένου.

 9. Ο εργοδότης πληροφορεί τον τηλεργαζόμενο για την πολιτική της επιχείρησης, όσον αφορά στην υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, η οποία περιλαμβάνει ιδίως τις προδιαγραφές του χώρου τηλεργασίας, τους κανόνες χρήσης οθονών οπτικής απεικόνισης, τα διαλείμματα, τα οργανωτικά και τεχνικά μέσα της παρ. 10 και κάθε άλλο αναγκαίο στοιχείο.

Ο τηλεργαζόμενος υποχρεούται να εφαρμόζει τη νομοθεσία για την υγιεινή και ασφάλεια στην εργασία και να μην υπερβαίνει το ωράριο εργασίας του. Κατά την παροχή τηλεργασίας από τον τηλεργαζόμενο τεκμαίρεται, ότι ο χώρος τηλεργασίας πληροί τις παραπάνω προδιαγραφές και ότι ο τηλεργαζόμενος τηρεί τους κανόνες περί υγιεινής και ασφάλειας.

10.Ο τηλεργαζόμενος έχει δικαίωμα αποσύνδεσης, το οποίο συνίσταται στο δικαίωμά του να απέχει πλήρως από την παροχή της εργασίας του και ιδίως, να μην επικοινωνεί ψηφιακώς και να μην απαντά σε τηλεφωνήματα, μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή σε οποιασδήποτε μορφής επικοινωνία εκτός ωραρίου εργασίας και κατά τη διάρκεια των νόμιμων αδειών του.

Απαγορεύεται κάθε δυσμενής διάκριση σε βάρος τηλεργαζομένου, επειδή άσκησε το δικαίωμα αποσύνδεσης. Τα τεχνικά και οργανωτικά μέσα, που απαιτούνται για να εξασφαλίσουν την αποσύνδεση του τηλεργαζομένου από τα ψηφιακά εργαλεία επικοινωνίας και εργασίας αποτελούν υποχρεωτικούς όρους της σύμβασης τηλεργασίας και συμφωνούνται μεταξύ του εργοδότη και των εκπροσώπων των εργαζομένων στην επιχείρηση ή εκμετάλλευση. Σε περίπτωση έλλειψης συμφωνίας, τα μέσα του προηγούμενου εδαφίου καθορίζονται από τον εργοδότη και γνωστοποιούνται από αυτόν σε όλους τους εργαζόμενους.

11. Το ωράριο τηλεργασίας, καθώς και η αναλογία τηλεργασίας και εργασίας στις εγκαταστάσεις του εργοδότη, δηλώνονται στο Π.Σ. «ΕΡΓΑΝΗ».

12. Με διάταγμα που εκδίδεται μετά από πρόταση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων, μετά από γνώμη της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών και της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, καθορίζονται οι ειδικότεροι κανόνες υγιεινής και ασφάλειας της τηλεργασίας, καθώς και τα ελάχιστα τεχνικά και οργανωτικά μέσα, που εξασφαλίζουν την άσκηση του δικαιώματος αποσύνδεσης, η δήλωση του ωραρίου τηλεργασίας στο Π.Σ. «ΕΡΓΑΝΗ», η διαδικασία ελέγχου εκ μέρους της Επιθεώρησης Εργασίας και κάθε άλλη λεπτομέρεια σχετική με την εφαρμογή του παρόντος άρθρου.

Ιδίως, ορίζεται η πρόσβαση της Επιθεώρησης Εργασίας και των λοιπών ελεγκτικών αρχών στα μεταδεδομένα και τα δεδομένα της επικοινωνίας της επιχείρησης και του εργαζομένου μέσω ιδιωτικών ή δημόσιων δικτύων τηλεφωνίας ή διαδικτύου και μετάδοσης ψηφιακών δεδομένων, η οποία είναι απαραίτητη για να ελέγχεται η τήρηση του ωραρίου εργασίας και εν γένει της εργατικής νομοθεσίας κατά την τηλεργασία, με διασφάλιση του επιχειρηματικού απορρήτου και των προσωπικών δεδομένων των εργαζομένων.

2. Λογισμικά Παρακολούθησης (Bossware) & GDPR: Είναι Νόμιμη η Επιτήρηση;

Με την εφαρμογή της τηλεργασίας,εμφανίστηκε και η χρήση λογισμικών παρακολούθησης — γνωστά ως «Bossware». Πρόκειται για προγράμματα που καταγράφουν τα keystrokes (πληκτρολογήσεις), λαμβάνουν τυχαία screenshots της οθόνης, παρακολουθούν την κάμερα ή το μικρόφωνο και καταγράφουν τον χρόνο δραστηριότητας/αδράνειας.

2.1. Πότε η Παρακολούθηση θεωρείται Παράνομη;

Η χρήση τέτοιων λογισμικών προσκρούει άμεσα τόσο στο Άρθρο 67 παρ. 8 του Ν. 4808/2021 όσο και στον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR – Κανονισμός ΕΕ 2016/679).

Ρητή Απαγόρευση Webcam:Σύμφωνα, με το άρθρο 67 παρ. 8 Ν. 4808/2021:«Ο εργοδότης ελέγχει την απόδοση του εργαζομένου κατά τρόπο, που σέβεται την ιδιωτική του ζωή και είναι σύμφωνος με την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Απαγορεύεται η χρήση της κάμερας (webcam) για τον έλεγχο της απόδοσης του εργαζομένου».

Αρχή της Αναλογικότητας & Αρχή της Ελαχιστοποίησης των Δεδομένων (Άρθρο 5 GDPR):Η διαρκής, καθολική και αδιάκριτη παρακολούθηση της δραστηριότητας του εργαζομένου θεωρείται παράνομη. Ο εργοδότης δεν μπορεί να συλλέγει περισσότερα δεδομένα από όσα είναι απολύτως απαραίτητα για τον έλεγχο της εκτέλεσης της εργασίας.

Σύμφωνα, με το άρθρο 5 του GDPR (Κανονισμός ΕΕ 2016/679),

«1. Τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα:

α) υποβάλλονται σε σύννομη και θεμιτή επεξεργασία με διαφανή τρόπο σε σχέση με το υποκείμενο των δεδομένων («νομιμότητα, αντικειμενικότητα και διαφάνεια»),

β) συλλέγονται για καθορισμένους, ρητούς και νόμιμους σκοπούς και δεν υποβάλλονται σε περαιτέρω επεξεργασία κατά τρόπο ασύμβατο προς τους σκοπούς αυτούς· η περαιτέρω επεξεργασία για σκοπούς αρχειοθέτησης προς το δημόσιο συμφέρον ή σκοπούς επιστημονικής ή ιστορικής έρευνας ή στατιστικούς σκοπούς δεν θεωρείται ασύμβατη με τους αρχικούς σκοπούς σύμφωνα με το άρθρο 89 παράγραφος 1 («περιορισμός του σκοπού»),

γ) είναι κατάλληλα, συναφή και περιορίζονται στο αναγκαίο για τους σκοπούς για τους οποίους υποβάλλονται σε επεξεργασία («ελαχιστοποίηση των δεδομένων»),

δ) είναι ακριβή και, όταν είναι αναγκαίο, επικαιροποιούνται· πρέπει να λαμβάνονται όλα τα εύλογα μέτρα για την άμεση διαγραφή ή διόρθωση δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα τα οποία είναι ανακριβή, σε σχέση με τους σκοπούς της επεξεργασίας («ακρίβεια»),

ε) διατηρούνται υπό μορφή που επιτρέπει την ταυτοποίηση των υποκειμένων των δεδομένων μόνο για το διάστημα που απαιτείται για τους σκοπούς της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα·

τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα μπορούν να αποθηκεύονται για μεγαλύτερα διαστήματα, εφόσον τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα θα υποβάλλονται σε επεξεργασία μόνο για σκοπούς αρχειοθέτησης προς το δημόσιο συμφέρον, για σκοπούς επιστημονικής ή ιστορικής έρευνας ή για στατιστικούς σκοπούς, σύμφωνα με το άρθρο 89 παράγραφος 1 και εφόσον εφαρμόζονται τα κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα που απαιτεί ο παρών κανονισμός για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων και ελευθεριών του υποκειμένου των δεδομένων («περιορισμός της περιόδου αποθήκευσης»),

στ) υποβάλλονται σε επεξεργασία κατά τρόπο που εγγυάται την ενδεδειγμένη ασφάλεια των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, μεταξύ άλλων την προστασία τους από μη εξουσιοδοτημένη ή παράνομη επεξεργασία και τυχαία απώλεια, καταστροφή ή φθορά, με τη χρησιμοποίηση κατάλληλων τεχνικών ή οργανωτικών μέτρων («ακεραιότητα και εμπιστευτικότητα»).

Ο υπεύθυνος επεξεργασίας φέρει την ευθύνη και είναι σε θέση να αποδείξει τη συμμόρφωση με την παράγραφο 1 («λογοδοσία»)».

Απαγόρευση Συνεχούς Παρακολούθησης (ContinuousMonitoring): Λογισμικά που καταγράφουν κάθε κίνηση του ποντικιού ή λαμβάνουν αυτόματα screenshots κρίνονται ως δυσανάλογα παρεμβατικά στην ιδιωτική ζωή του εργαζομένου.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου [ΕΔΔΑ] (στην απόφαση Bărbulescu v. Romania) έχει αποφανθεί ότι οι εργαζόμενοι διατηρούν εύλογη προσδοκία ιδιωτικότητας (reasonableexpectation of privacy) ακόμα και στον χώρο εργασίας. Η διαρκής και πλήρης παρακολούθηση συνιστά παραβίαση του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ.

Υποχρέωση Πλήρους Ενημέρωσης (Άρθρο 13 GDPR): Ο εργαζόμενος πρέπει να έχει ενημερωθεί, σαφώς και εγγράφως, για τυχόν εργαλεία ελέγχου που χρησιμοποιούνται, τον σκοπό τους και τη νομική βάση της επεξεργασίας.

Σύμφωνα με το άρθρο 13 του GDPR,

«1. Όταν δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα που αφορούν υποκείμενο των δεδομένων συλλέγονται από το υποκείμενο των δεδομένων, ο υπεύθυνος επεξεργασίας, κατά τη λήψη των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, παρέχει στο υποκείμενο των δεδομένων όλες τις ακόλουθες πληροφορίες:

α) την ταυτότητα και τα στοιχεία επικοινωνίας του υπευθύνου επεξεργασίας και, κατά περίπτωση, του εκπροσώπου του υπευθύνου επεξεργασίας,

β) τα στοιχεία επικοινωνίας του υπευθύνου προστασίας δεδομένων, κατά περίπτωση,

γ) τους σκοπούς της επεξεργασίας για τους οποίους προορίζονται τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, καθώς και τη νομική βάση για την επεξεργασία,

δ) εάν η επεξεργασία βασίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο στ), τα έννομα συμφέροντα που επιδιώκονται από τον υπεύθυνο επεξεργασίας ή από τρίτο,

ε) τους αποδέκτες ή τις κατηγορίες αποδεκτών των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, εάν υπάρχουν,

στ) κατά περίπτωση, την πρόθεση του υπευθύνου επεξεργασίας να διαβιβάσει δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα σε τρίτη χώρα ή διεθνή οργανισμό και την ύπαρξη ή την απουσία απόφασης επάρκειας της Επιτροπής ή, όταν πρόκειται για τις διαβιβάσεις που αναφέρονται στο άρθρο 46 ή 47 ή στο άρθρο 49 παράγραφος 1 δεύτερο εδάφιο, αναφορά στις ενδεδειγμένες ή κατάλληλες εγγυήσεις και τα μέσα για να αποκτηθεί αντίγραφό τους ή στο πού διατέθηκαν.

2. Εκτός από τις πληροφορίες που αναφέρονται στην παράγραφο 1, ο υπεύθυνος επεξεργασίας, κατά τη λήψη των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, παρέχει στο υποκείμενο των δεδομένων τις εξής επιπλέον πληροφορίες που είναι αναγκαίες για την εξασφάλιση θεμιτής και διαφανούς επεξεργασίας:

α) το χρονικό διάστημα για το οποίο θα αποθηκευτούν τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα ή, όταν αυτό είναι αδύνατο, τα κριτήρια που καθορίζουν το εν λόγω διάστημα,

β) την ύπαρξη δικαιώματος υποβολής αιτήματος στον υπεύθυνο επεξεργασίας για πρόσβαση και διόρθωση ή διαγραφή των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ή περιορισμό της επεξεργασίας που αφορούν το υποκείμενο των δεδομένων ή δικαιώματος αντίταξης στην επεξεργασία, καθώς και δικαιώματος στη φορητότητα των δεδομένων,

γ) όταν η επεξεργασία βασίζεται στο άρθρο 6 παράγραφος 1 στοιχείο α) ή στο άρθρο 9 παράγραφος 2 στοιχείο α), την ύπαρξη του δικαιώματος να ανακαλέσει τη συγκατάθεσή του οποτεδήποτε, χωρίς να θιγεί η νομιμότητα της επεξεργασίας που βασίστηκε στη συγκατάθεση πριν από την ανάκλησή της,

δ) το δικαίωμα υποβολής καταγγελίας σε εποπτική αρχή,

ε) κατά πόσο η παροχή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα αποτελεί νομική ή συμβατική υποχρέωση ή απαίτηση για τη σύναψη σύμβασης, καθώς και κατά πόσο το υποκείμενο των δεδομένων υποχρεούται να παρέχει τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα και ποιες ενδεχόμενες συνέπειες θα είχε η μη παροχή των δεδομένων αυτών,

στ) την ύπαρξη αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης προφίλ, που αναφέρεται στο άρθρο 22 παράγραφοι 1 και 4 και, τουλάχιστον στις περιπτώσεις αυτές, σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τη λογική που ακολουθείται, καθώς και τη σημασία και τις προβλεπόμενες συνέπειες της εν λόγω επεξεργασίας για το υποκείμενο των δεδομένων.

Όταν ο υπεύθυνος επεξεργασίας προτίθεται να επεξεργαστεί περαιτέρω τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα για άλλο σκοπό από εκείνο για τον οποίο τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα συλλέχθηκαν, ο υπεύθυνος επεξεργασίας παρέχει στο υποκείμενο των δεδομένων, πριν από την εν λόγω περαιτέρω επεξεργασία, πληροφορίες για τον σκοπό αυτόν και άλλες τυχόν αναγκαίες πληροφορίες, όπως αναφέρεται στην παράγραφο 2.

Οι παράγραφοι 1, 2 και 3 δεν εφαρμόζονται, όταν και εφόσον το υποκείμενο των δεδομένων έχει ήδη τις πληροφορίες».

2.2. Το Νέο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο: Το EU AI Act (Κανονισμός ΕΕ 2024/1689) και τα Συστήματα «Υψηλού Κινδύνου» στην Εργασία.

Σύμφωνα με το EU AI Act (Κανονισμός ΕΕ 2024/1689), τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) που χρησιμοποιούνται στον τομέα της απασχόλησης και της διαχείρισης προσωπικού εμπίπτουν σε αυστηρούς κανόνες.

Βασικές Διατάξεις & Άρθρα του EU AI Act για την Εργασία:

Κατάταξη ως Συστήματα «Υψηλού Κινδύνου» (High-Risk AI Systems) – Άρθρο 6 παρ. 2 EU AI Act& Παράρτημα III (Σημείο 4) EU AI Act: Βάσει του Παραρτήματος III (σημείο 4) του Κανονισμού, τα συστήματα AI που προορίζονται να χρησιμοποιηθούν για:

Τη συλλογή/αξιολόγηση βιογραφικών και την επιλογή υποψηφίων,

Τη λήψη αποφάσεων για προαγωγές, απολύσεις ή κατανομή εργασιών (taskallocation), καθώς και

Την παρακολούθηση και αξιολόγηση των επιδόσεων και της συμπεριφοράς των εργαζομένων (AI Bossware / ProductivityScoring),

χαρακτηρίζονται ρητά ως συστήματα Υψηλού Κινδύνου.

Απαγόρευση Αναγνώρισης Συναισθημάτων – Άρθρο 5 παρ. 1 (στοιχ. στ) EU AI Act: Ο Κανονισμός απαγορεύει ρητά τη χρήση συστημάτων AI που αποσκοπούν στην συναγωγή συναισθημάτων των εργαζομένων στον χώρο εργασίας, εκτός αν συντρέχουν αυστηροί ιατρικοί λόγοι ή λόγοι ασφαλείας.

Υποχρέωση Ανθρώπινης Εποπτείας (Human Oversight) – Άρθρο 14 EU AI Act: Ορίζεται ότι στα συστήματα AI υψηλού κινδύνου πρέπει πάντα να υπάρχει ανθρώπινη εποπτεία.

Υποχρεώσεις φορέων εφαρμογής συστημάτων AI υψηλού κινδύνου – Άρθρο 26 EU AI Act: Οι εργοδότες που εφαρμόζουν AI συστήματα υψηλού κινδύνου υποχρεούνται:

-Να παρέχουν ενημέρωση στα φυσικά πρόσωπα (εργαζόμενους) ότι υπόκεινται στη χρήση του συστήματος AI υψηλού κινδύνου (Άρθρο 26 παρ. 11EUAIAct),

-Να τηρούν αρχεία καταγραφών (logs) που δημιουργούνται αυτόματα για τουλάχιστον 6 μήνες (Άρθρα 12 παρ. 1 & 26παρ. 6 EU AI Act).

Αυστηρές Διοικητικές Κυρώσεις – Άρθρο 99 παρ. 3 & 4 EU AI Act: Η μη συμμόρφωση με την απαγόρευση των πρακτικών AI που αναφέρονται στο άρθρο 5 επισύρει διοικητικά πρόστιμα ύψους έως 35.000.000 ευρώ ή, εάν ο παραβάτης είναι επιχείρηση, έως το 7 % του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της για το προηγούμενο οικονομικό έτος, ανάλογα με το ποιο ποσό είναι μεγαλύτερο.

Η μη συμμόρφωση με οποιεσδήποτε από τις ακόλουθες διατάξεις σε σχέση με φορείς εκμετάλλευσης ή κοινοποιημένους οργανισμούς, πλην εκείνων που ορίζονται στο άρθρο 5, επισύρει διοικητικά πρόστιμα ύψους έως 15.000.000 ευρώ ή, εάν ο παραβάτης είναι επιχείρηση, έως το 3 % του συνολικού παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της για το προηγούμενο οικονομικό έτος, ανάλογα με το ποιο ποσό είναι μεγαλύτερο:

α) υποχρεώσεις των παρόχων δυνάμει του άρθρου 16,

β) υποχρεώσεις των εξουσιοδοτημένων αντιπροσώπων δυνάμει του άρθρου 22,

γ) υποχρεώσεις των εισαγωγέων δυνάμει του άρθρου 23,

δ) υποχρεώσεις των διανομέων δυνάμει του άρθρου 24,

ε) υποχρεώσεις των φορέων εφαρμογής δυνάμει του άρθρου 26

στ) απαιτήσεις και υποχρεώσεις των κοινοποιημένων οργανισμών δυνάμει του άρθρου 31, του άρθρου 33 παράγραφοι 1, 3 και 4 ή του άρθρου 34

ζ) υποχρεώσεις διαφάνειας για παρόχους και φορείς εφαρμογής δυνάμει του άρθρου 50.

3. Το Δικαίωμα Αποσύνδεσης (Right to Disconnect)

Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες που εισήγαγε ο Νόμος 4808/2021 (Άρθρο 67 παρ. 10) στην ελληνική νομοθεσία είναι η ρητή κατοχύρωση του Δικαιώματος Αποσύνδεσης.

Τι σημαίνει πρακτικά το Δικαίωμα Αποσύνδεσης;

Πλήρης αποχή από την ψηφιακή επικοινωνία: Ο τηλεργαζόμενος έχει το δικαίωμα να απέχει πλήρως από την εκτέλεση εργασίας και ιδίως να μην επικοινωνεί ψηφιακά (μέσω emails, τηλεφωνημάτων, εφαρμογών messaging όπως Slack/Teams) εκτός του συμβατικού ωραρίου εργασίας και κατά τη διάρκεια των αδειών του.

Απαγόρευση δυσμενών διακρίσεων: Απαγορεύεται κάθε δυσμενής μεταχείριση ή διακριτική μεταχείριση σε βάρος εργαζομένου επειδή άσκησε το δικαίωμα αποσύνδεσης.

Θέσπιση τεχνικών μέτρων: Ο εργοδότης υποχρεούται να θεσπίζει τα κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα για την εξασφάλιση της άσκησης αυτού του δικαιώματος (π.χ. αυτόματη απενεργοποίηση ειδοποιήσεων εκτός ωραρίου).

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Μπορεί ο εργοδότης να με υποχρεώσει να έχω ανοιχτή την κάμερα κατά την τηλεργασία;

Όχι. Η χρήση κάμερας για την παρακολούθηση και αξιολόγηση της απόδοσης απαγορεύεται ρητά από το άρθρο 67 παρ. 8 του Ν. 4808/2021. Η κάμερα επιτρέπεται μόνο σε ζωντανές τηλεδιασκέψεις, εφόσον αυτό είναι απαραίτητο.

Τι μπορώ να κάνω αν ο εργοδότης μου στέλνει emails εκτός ωραρίου και απαιτεί απάντηση;

Έχετε το δικαίωμα να μην απαντήσετε, ασκώντας το Δικαίωμα Αποσύνδεσης. Αν υπάρξουν σε βάρος σας κυρώσεις ή δυσμενής μεταχείριση, η εργοδοτική αυτή συμπεριφορά είναι παράνομη.

Πώς μπορεί να σας βοηθήσει το δικηγορικό γραφείο TPV LAW;

Η τηλεργασία προσφέρει ευελιξία, αλλά δεν αναιρεί τα θεμελιώδη ατομικά και εργασιακά δικαιώματα. Η ισορροπία μεταξύ της εύρυθμης λειτουργίας μιας επιχείρησης και της προστασίας της ιδιωτικότητας των εργαζομένων είναι λεπτή.Στο δικηγορικό γραφείο TPV LAW, εξειδικευόμαστε στο Εργατικό Δίκαιο, στο Δίκαιο Προστασίας Δεδομένων (GDPR) και στη συμμόρφωση με το EU AI Act.

Για Επιχειρήσεις & Εργοδότες:Σύνταξη νόμιμων Πολιτικών Τηλεργασίας (RemoteWorkPolicies), διενέργεια Μελέτης Εκτίμησης Αντικτύπου (DPIA), πλήρη προσαρμογή στο κανονιστικό πλαίσιο προς αποφυγή υψηλών προστίμων.

Για Εργαζομένους:Νομική εκπροσώπηση και προστασία απέναντι σε καταχρηστική παρακολούθηση, παραβιάσεις ωραρίου ή παραβίαση του δικαιώματος αποσύνδεσης.

Επικοινωνήστε με την ομάδα του δικηγορικού γραφείου TPV LAW για να λάβετε εξειδικευμένες νομικές συμβουλές προσαρμοσμένες στις ανάγκες σας.

Επικοινωνήστε μαζί μας στα τηλ. 2130313912, 2114029293 και στο email: info@tpvlaw.gr για την αξιολόγηση της υπόθεσής σας.

Σημειώνεται ότι βάσει του α. 82 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν επιτρέπεται στον δικηγόρο να παρέχει τις υπηρεσίες του χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Απαντήσεις σε ερωτήματα νομικής φύσης παρέχονται μόνο κατόπιν ραντεβού.