Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
Σύμφωνα με το άρθρο 1666 παρ. 1 ΑΚ, σε δικαστική συμπαράσταση υποβάλλεται ο ενήλικος: 1. Όταν λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή λόγω σωματικής αναπηρίας αδυνατεί εν όλω ή εν μέρει να φροντίζει μόνος για τις υποθέσεις του και 2. όταν, λόγω ασωτίας, τοξικομανίας ή αλκοολισμού, εκθέτει στον κίνδυνο της στέρησης τον εαυτό του, το σύζυγο του, τους κατιόντες του ή τους ανιόντες του. Στην ως άνω παράγραφο αναφέρονται οι βασικές και συνάμα απαραίτητες, κατά νόμο, προϋποθέσεις, η συνδρομή των οποίων στο πρόσωπο κάποιου ενήλικου φυσικού προσώπου δικαιολογεί τη θέση του σε καθεστώς δικαστικής συμπαράστασης. Σύμφωνα με την εν λόγω παράγραφο την πρώτη κατηγορία συμπαραστατέων αποτελούν τα πρόσωπα τα οποία «λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής» αδυνατούν εν όλω ή εν μέρει να φροντίζουν μόνα τους για τις υποθέσεις τους. Η ρύθμιση αντιστοιχεί προς τη ρύθμιση των παλαιών άρθρων 1686 αριθ. 1, 1691 εδ. α`. 1705 αριθ. 1 ΑΚ (με ορισμένες διαφοροποιήσεις). Προϋποθέσεις για την υπαγωγή ενός προσώπου στην κατηγορία αυτή είναι (α) ψυχική ή διανοητική διαταραχή του προσώπου και (β) ολική ή μερική αδυναμία του προσώπου να φροντίζει μόνο του για τις υποθέσεις του, οφειλόμενη στη ψυχική ή διανοητική διαταραχή του. Σχετικά με τη «ψυχική ή διανοητική διαταραχή»: Ο όρος διαταραχή είναι ευρύς και περιλαμβάνει, τόσο την απλή διαταραχή, όσο και την πάθηση, τόσο την ασθένεια, όσο και την κατάσταση των «διφορούμενων φρενών» του παλαιού δικαίου. Αντίθετα με το παλαιό δίκαιο η διαταραχή δεν χαρακτηρίζεται «μόνιμη». Κατ`αρχήν όμως και υπό το νέο δίκαιο η διαταραχή πρέπει να έχει διάρκεια, να είναι «μόνιμη» , καθόσον αν είναι απλώς προσωρινή θα έχει πάψει να υφίσταται κατ`αυτή τη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής σε δικαστική συμπαράσταση. Εν τούτοις, η γενικότητα της διατύπωσης του άρθρου 1666 παρ. 1 αριθ. 1 ΑΚεπιτρέπει την εφαρμογή των ρυθμίσεων για τη δικαστική συμπαράσταση και σε περιπτώσεις παροδικής διαταραχής όταν όμως αυτό υπαγορεύεται από το συμφέρον του συμπαραστατέου. Η ψυχική ή διανοητική διαταραχή πρέπει να προκαλεί ολική ή μερική αδυναμία του πάσχοντος προσώπου να φροντίζει μόνο του για τις υποθέσεις του. Η ολική η μερική αδυναμία συνίσταται σε ανικανότητα διαμόρφωσης ορθολογικής βούλησης και κρίσης σχετικά με τη διαχείριση των υποθέσεων (προσωπικής ή περιουσιακής φύσης). Είναι πρόδηλο ότι η «αδυναμία» αυτή αντιστοιχεί προς «αποκλεισμό της χρήσεως του λογικού» και προς αποφασιστικό περιορισμό της λειτουργίας της βούλησης του προσώπου με την έννοια ότι ο περιορισμός πρέπει να έχει ως συνέπεια τη σημαντική μείωση της ικανότητας αντικειμενικού ελέγχου της πραγματικότητας. Και τέλος μεταξύ διαταραχής και αδυναμίας πρέπει να υφίσταται αιτιώδης σύνδεσμος. Κατ’ άρθρο 1666 ΑΚ, η δικαστική συμπαράσταση αποτελεί την υπεύθυνη, κατόπιν δικαστικής απόφασης, επιμέλεια ξένων υποθέσεων προσώπου, το οποίο, εξαιτίας (πλην των άλλων) ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής, δεν είναι σε θέση να τις φροντίσει εν όλω ή εν μέρει μόνο του, άλλως έχει μειωθεί σημαντικά η ικανότητα αντικειμενικού ελέγχου της πραγματικότητας. Το Δικαστήριο έχει ευρύτατη εξουσία να κρίνει το είδος της δικαστικής συμπαράστασης, που απαιτείται ή και το πρόσωπο που θα την ασκήσει, αναλόγως του είδους ή της βαρύτητας της εν γένει κατάστασης του συμπαραστατουμένου, τα καθήκοντα του δικαστικού συμπαραστάτη, να ορίζει, πιθανόν και επιμέρους πράξεις τούτου, επιπλέον δε να παρακολουθεί και να επιβλέπει την πορεία της δικαστικής συμπαράστασης (ΑΠ 429/2021, ΜΕφΑΘ 1589/2015, ΤΝΠ Νόμος).
