Ψηφιακή Απιστία & Social Media: Είναι τα Screenshot «Αδιάψευστα» Τεκμήρια στο Διαζύγιο (α. 339 ΚΠολΔ);
Στην εποχή του Instagram, του Viber και του Messenger, ο ορισμός της συζυγικής απιστίας έχει μετατοπιστεί. Η ψηφιακή απιστία (digital infidelity) αποτελεί πλέον έναν από τους κυριότερους λόγους κλονισμού του γάμου στην Ελλάδα. Όμως, αρκεί ένα “like” ή ένα κρυφό μήνυμα για να στοιχειοθετηθεί ισχυρός κλονισμός στο δικαστήριο;
Στο παρόν άρθρο, η νομική μας ομάδα αναλύει πώς τα ψηφιακά πειστήρια χρησιμοποιούνται στις οικογενειακές διαφορές και ποια είναι τα όρια μεταξύ απόδειξης και παραβίασης προσωπικών δεδομένων.
1. Τι ορίζεται ως Ψηφιακή Απιστία στο Ελληνικό Οικογενειακό Δίκαιο;
Παρόλο που ο Αστικός Κώδικας δεν περιλαμβάνει τον όρο «ψηφιακή απιστία», οι διατάξεις του άρθρου 1392 ΑΚ για τον ισχυρό κλονισμό του γάμου καλύπτουν κάθε συμπεριφορά που καθιστά τη συμβίωση ανυπόφορη.
Η ψηφιακή απιστία μπορεί να περιλαμβάνει:
- Συναισθηματική σύνδεση μέσω social media (cyber-affair).
- Ανταλλαγή ερωτικού περιεχομένου (sexting).
- Χρήση εφαρμογών γνωριμιών (Tinder κ.α.) κατά τη διάρκεια του γάμου.
1.1. Η επίδραση της απιστίας στο συναινετικό και το κατ’ αντιδικία διαζύγιο
Ενώ στο συναινετικό διαζύγιο η αιτία δεν εξετάζεται, στο διαζύγιο κατ’ αντιδικία, η απόδειξη της ψηφιακής απιστίας μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο, ειδικά όταν συνδυάζεται με αξιώσεις για διατροφή συζύγου ή ακόμα και χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης.
2. Η Νομική Ισχύς των Social Media ως Αποδεικτικά Μέσα
Πολλοί θεωρούν ότι ένα screenshot είναι η “απόλυτη απόδειξη”. Ωστόσο, η ελληνική νομολογία (με βάση και αποφάσεις του Αρείου Πάγου) είναι αυστηρή ως προς τον τρόπο κτήσης αυτών των στοιχείων.
2.1. Screenshots από Messenger, Viber και WhatsApp
Τα μηνύματα αυτά θεωρούνται ιδιωτική αλληλογραφία. Για να γίνουν δεκτά στο δικαστήριο, πρέπει:
- Να μην έχουν αποκτηθεί με παράνομο τρόπο (π.χ. χακάρισμα κωδικών ή βίαιη απόσπαση του κινητού).
- Να μην παραβιάζουν το συνταγματικά κατοχυρωμένο απόρρητο των επικοινωνιών.
H συνταγματική κατοχύρωση της ελευθερίας του απορρήτου των επιστολών προκύπτει και από το άρθρο 9 § 1 εδ. β` του Συντάγματος, που ορίζει ότι “η ιδιωτική και οικογενειακή ζωή του ατόμου είναι απαραβίαστη”, καθώς και από το άρθρο 19 του Συντάγματος, που ορίζει ότι “το απόρρητο των επιστολών και της ελεύθερης ανταπόκρισης ή επικοινωνίας με οποιονδήποτε άλλο τρόπο είναι απόλυτα απαραβίαστο. Νόμος ορίζει τις εγγυήσεις υπό τις οποίες η δικαστική αρχή δεν δεσμεύεται από το απόρρητο για λόγους εθνικής ασφάλειας ή για διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων”.
Ανάλογα προκύπτουν και από την αντίστοιχη ρύθμιση του άρθρου 8 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), που κυρώθηκε με το ν.δ. 53/1974 και έχει υπερνομοθετική ισχύ, σύμφωνα με το άρθρο 28 § 1 του Συντάγματος.
Τα αποδεικτικά μέσα στην πολιτική δίκη, σύμφωνα με το άρθρο 339 του ΚΠολΔ, είναι τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την απόδειξη των πραγματικών περιστατικών. Τα βασικά, περιοριστικά απαριθμούμενα μέσα είναι η ομολογία, η αυτοψία, η πραγματογνωμοσύνη, τα έγγραφα, η εξέταση των διαδίκων, οι μάρτυρες, οι ένορκες βεβαιώσεις, και τα δικαστικά τεκμήρια.
Άρθρο 339 – Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω διατάξεων ως προς το ζήτημα της χρήσης sms ως αποδεικτικό μέσο σε πολιτικό δικαστήριο και ειδικότερα για την απόδειξη σύμβασης που καταρτίσθηκε μεταξύ των διαδίκων πρέπει να γίνει η ακόλουθη διάκριση:
α] η υποκλοπή και η χρήση του sms τρίτων προσώπων ως αποδεικτικό μέσο είναι παράνομη και απαράδεκτη, καθόσον παραβιάζει το απόρρητο των επικοινωνιών. Ακόμη και αν το περιεχόμενο του sms είναι σχετικό με την υπόθεση, δεν μπορεί κατά κανόνα να χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικό μέσο, καθώς έχει αποκτηθεί παράνομα,
β] αντιθέτως όταν το sms προσκομίζεται στο δικαστήριο από τον αποστολέα ή τον παραλήπτη του, ήτοι από ένα από τα μέρη που συμμετείχαν στην επικοινωνία είναι κατ` αρχήν επιτρεπτή η χρήση του ως αποδεικτικό μέσο, καθόσον δεν παραβιάζεται το απόρρητο των επικοινωνιών.
Ωστόσο η χρήση sms σε πολιτικό δικαστήριο απαιτεί προσεκτική στάθμιση των δικαιωμάτων των εμπλεκόμενων μερών:
α] με βάση την αρχή της αναλογικότητας, που σημαίνει ότι η χρήση sms ως αποδεικτικό μέσο πρέπει να είναι ανάλογη με τον σκοπό της δίκης και να μην παραβιάζει τα δικαιώματα του αποστολέα και του παραλήπτη στην ιδιωτική ζωή και την προστασία των προσωπικών τους δεδομένων,
β] σε περίπτωση που το sms περιέχει ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα απαιτείται η ρητή συγκατάθεση του προσώπου στο οποίο αναφέρονται τα δεδομένα, γ] ότι τα μηνύματα έχουν σχέση με την υπόθεση που εκδικάζεται και αποδεικνύουν τους ισχυρισμούς του παραλήπτη, και έτσι ικανοποιούν το συμφέρον του για έννομη προστασία [άρθρο 20 του Συντάγματος].
Επιπλέον και το ΠΔ 47/2005 αφορά τα SMS/MMS στις περιπτώσεις όμως που κάποιος παρεμβαίνει σε SMS/MMS σε συνομιλία τρίτων, δηλαδή, όταν διαθέτει μηχανισμό να υποκλέπτει και να αποθηκεύει γραπτά μηνύματα τρίτων και όχι δικών του με τον συνομιλητή του.
Προεδρικό Διάταγμα 47/2005 | Νομοθεσία
Περαιτέρω, από το συνδυασμό των άρθρων 457 παρ 2 και 3, 460, 461 και 463 ΚΠολΔ προκύπτει ότι τα ιδιωτικά έγγραφα, σε αντίθεση με ότι συμβαίνει επί δημοσίων εγγράφων (ΚΠολΔ 455) δεν έχουν το τεκμήριο της γνησιότητας. Η επίκληση και προσαγωγή ιδιωτικού εγγράφου προς απόδειξη ουσιώδους ισχυρισμού εμπεριέχει τον ισχυρισμό του διαδίκου περί της γνησιότητάς του, ο δε αντίδικος έχει το βάρος της δηλώσεως περί αρνήσεως της γνησιότητας και ο πρώτος της απόδειξης αυτής, όταν αμφισβητηθεί.
Σύμφωνα με τη νομολογία του Αρείου Πάγου, κατά τη διάταξη του άρθρου 444 παρ 2 ΚΠολΔ, εμπίπτει στην έννοια της μηχανικής απεικόνισης, ανεξαρτήτως του τρόπου με τον οποίο εισάγεται στη δίκη, [όπως με φωτογραφία από την οθόνη κινητού] το γραπτό μήνυμα, άλλως ShortMessageService γνωστό και ως SMS.
Άρθρο 444 – Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας
Το δε γραπτό μήνυμα, αποτελεί ηλεκτρονικό έγγραφο, εφόσον αποτελεί σύνολο δεδομένων τα οποία ενεγράφησαν στον μαγνητικό δίσκο της υπολογιστικής μικρομονάδας του κινητού τηλεφώνου, έτυχαν ηλεκτρονικής επεξεργασίας από την κεντρική μονάδα και εν συνεχεία αποτυπώθηκαν με βάση τις εντολές του προγράμματος κατά τρόπο αναγνώσιμο από τον άνθρωπο στην οθόνη του μηχανήματος και ακολούθως, στάλθηκαν με χρήση της κινητής τηλεφωνίας σε κάποιον αποδέκτη, ο οποίος στη συνέχεια τα εμφανίζει στην οθόνη του κινητού του.
Ο εκάστοτε συντάκτης όμως των συγκεκριμένων εγγράφων (sms) αποδέχεται και επιδιώκει να καταγραφούν αυτά με σταθερό τρόπο σε κάποια από τις “μακροπρόθεσμες” μνήμες του κινητού τηλεφώνου του παραλήπτη (σκληρός δίσκος ή μνήμη SIM), ώστε ο τελευταίος, όχι μόνο να προβεί στην άπαξ προβολή αυτών και να λάβει έτσι γνώση του περιεχομένου τους, αλλά επιπροσθέτως, να δύναται στο μέλλον και σε κάθε στιγμή να τα ανασύρει, ώστε να τα αναγνώσει ξανά, καθιστάμενος διαρκής κάτοχος του ηλεκτρονικού εγγράφου.
Η δυνατότητα δε αυτή που παρέχεται στον παραλήπτη του sms τελεί σε γνώση του αποστολέα, αφού και ο τελευταίος με τον ίδιο τρόπο πράττει.
Πρέπει να γίνει δεκτό, συνεπώς, ότι υπάρχει τεκμαιρόμενη συναίνεση του αποστολέα να καταστήσει τον παραλήπτη κοινωνό και άρα νόμιμο κάτοχο του μηνύματος sms.
Δικονομικά δε, τα γραπτά μηνύματα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν για την ταυτότητα του νομικού λόγου, όπως οι επιστολές.
Ο τρόπος με τον οποίο τα SMS προσκομίζονται ως αποδεικτικά στοιχεία στο δικαστήριο είναι αδιάφορος. Αν προσκομίζονται, λοιπόν, φωτογραφίες που απεικονίζουν την οθόνη του κινητού με τα SMS ή αν προσκομίζονται στο δικαστήριο φωτοαντίγραφα που απεικονίζουν SMS με τη χρήση της δυνατότητας “screenshot”, εφαρμόζεται και στις δύο περιπτώσεις η § 2 του άρθρου 444 ΚΠολΔ.
Ακολούθως το ΠΔ 47/2005 στο άρθρο 3 με τίτλο “Είδη Επικοινωνίας” στην παράγραφο 1 και 2 ορίζει τα εξής:
§ 1: “Η άρση του απορρήτου δεν αφορά την δια ζώσης επικοινωνία, αλλά κάθε είδους επικοινωνία, η οποία διεξάγεται μέσω δικτύου επικοινωνίας ή παρόχου υπηρεσιών επικοινωνιών και την οποία χρησιμοποιεί ο συνδρομητής ή χρήστης κατά του οποίου λαμβάνεται το μέτρο της άρσης.
§ 2: “Τα είδη και οι μορφές επικοινωνίας, που υπόκεινται στην άρση του απορρήτου, είναι ιδίως τα ακόλουθα: … III. Τα γραπτά μηνύματα (SMS/MMS)”. Επομένως, γίνεται αντιληπτό ότι τα γραπτά μηνύματα κινητού (SMS/MMS) εντάσσονται στις περιπτώσεις και είδη επικοινωνίας που προστατεύονται νομοθετικά.
2.2. Δημόσιες αναρτήσεις σε Facebook και Instagram
Αντίθετα, φωτογραφίες ή check-in που έχουν αναρτηθεί “δημόσια” (public) αποτελούν νόμιμα αποδεικτικά μέσα. Αν ο σύζυγος ισχυρίζεται οικονομική αδυναμία για καταβολή διατροφής, αλλά αναρτά φωτογραφίες από πολυτελείς διακοπές με τρίτο πρόσωπο, αυτά τα στοιχεία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανατροπή των ισχυρισμών του.
3. Παγίδες και Κίνδυνοι: Όταν ο “Απατημένος” γίνεται “Κατηγορούμενος”
Η προσπάθεια συλλογής αποδείξεων για την απιστία μπορεί να γυρίσει μπούμερανγκ. Η χρήση λογισμικών παρακολούθησης (spyware) ή η είσοδος σε ξένο λογαριασμό χωρίς συναίνεση αποτελεί ποινικό αδίκημα.
3.1. Προσωπικά Δεδομένα (GDPR) και Οικογενειακές Διαφορές
Η παρουσίαση ιδιωτικών συνομιλιών στο δικαστήριο χωρίς τη συγκατάθεση του άλλου μέρους μπορεί να οδηγήσει σε:
- Απόρριψη του αποδεικτικού μέσου ως παράνομου.
- Αγωγές για παραβίαση προσωπικών δεδομένων.
- Ποινικές διώξεις για παραβίαση απορρήτου.
Σημαντική Σημείωση: Το δικαστήριο συχνά σταθμίζει το δικαίωμα στην προστασία της οικογένειας έναντι του δικαιώματος στην ιδιωτικότητα, αλλά η γραμμή είναι λεπτή.
4. Πώς να Προστατεύσετε τα Δικαιώματά σας: Συμβουλές από το γραφείο μας (ΤPVLAW).
Αν υποψιάζεστε ψηφιακή απιστία, η ψυχραιμία είναι ο καλύτερος σύμβουλος.
- Μην προβαίνετε σε παράνομες πράξεις: Μην σπάτε κωδικούς.
- Καταγράψτε τα δημόσια στοιχεία: Κάντε screenshot σε δημόσιες αναρτήσεις πριν διαγραφούν.
- Συμβουλευτείτε εξειδικευμένο δικηγόρο: Η νομική καθοδήγηση θα σας γλιτώσει από λάθη που μπορεί να ακυρώσουν την υπόθεσή σας.
5. Συχνές Ερωτήσεις
Ερώτηση: Μετράει το Tinder ως απόδειξη απιστίας; Απάντηση: Ναι, η ενεργή παρουσία σε εφαρμογές γνωριμιών κατά τη διάρκεια της έγγαμης συμβίωσης θεωρείται ισχυρή ένδειξη κλονισμού της συζυγικής πίστης.
Ερώτηση: Μπορώ να χρησιμοποιήσω GPS tracker στο αυτοκίνητο του συζύγου; Απάντηση: Όχι, η τοποθέτηση GPS για παρακολούθηση κινήσεων χωρίς συναίνεση είναι παράνομη και οι αποδείξεις που προκύπτουν συνήθως δεν γίνονται δεκτές, ενώ επιφέρουν ποινικές κυρώσεις.
Το δικηγορικό μας γραφείο TPVLAW – Τσούκα Ε. – Παπαβασιλείου Α. εξειδικεύεται στο ψηφιακό οικογενειακό δίκαιο. Οι δικηγόροι του γραφείου μας έχουν χειριστεί δικαστικά αναρίθμητες υποθέσεις οικογενειακού δικαίου συνδεόμενες και με χρήση ψηφιακών μέσων και τεχνολογίας, είτε ως προς τα αποδεικτικά μέσα που προσκομίζονται στο δικαστήριο, είτε ως προς τον τρόπο και τα μέσα συλλογής στοιχείων κ.λ.π.
Αν αντιμετωπίζετε παρόμοια ζητήματα, επικοινωνήστε μαζί μας, για να κλείσετε το συμβουλευτικό σας ραντεβού και να μας αναθέσετε τον δικαστικό ή εξωδικαστικό (π.χ. με διαμεσολάβηση και εναλλακτικούς τρόπους επίλυσης διαφορών) χειρισμό της δικής σας οικογενειακής υπόθεσης.
Σημειώνεται ότι βάσει του α. 82 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν επιτρέπεται στον δικηγόρο να παρέχει τις υπηρεσίες του χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Απαντήσεις σε ερωτήματα νομικής φύσης παρέχονται μόνο κατόπιν ραντεβού.
