Deepfake και η ποινική διάσταση αυτού:
Τι είναι το Deepfake;
Το deepfake είναι μια τεχνολογία που χρησιμοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη για να δημιουργήσει ψεύτικο, αλλά πειστικό οπτικό ή ακουστικό περιεχόμενο. Συγκεκριμένα, πρόκειται για ψεύτικα βίντεο ή φωτογραφίες που φαίνονται σαν να είναι αληθινά, αλλά στην πραγματικότητα έχουν τροποποιηθεί ή δημιουργηθεί εξ ολοκλήρου από υπολογιστή. Η τεχνολογία αυτή χρησιμοποιεί τεχνικές βαθιάς μάθησης για να αντικαταστήσει το πρόσωπο ενός ατόμου με το πρόσωπο κάποιου άλλου, ή ακόμα και να δημιουργήσει ένα εντελώς νέο πρόσωπο. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για να αλλάξει τη φωνή ενός ατόμου ή να δημιουργήσει ψεύτικες κινήσεις του σώματος.
Η τεχνολογία επιτρέπει την τροποποίηση υφιστάμενου υλικού ή τη δημιουργία νέου, που φαίνεται ρεαλιστικό.
βλ. εδώ για τον ορισμό που δίνει η Europol:
Πως δημιουργείται το περιεχόμενο Deepfake? Ποια ποινικά αδικήματα μπορούν να τελεστούν με περιεχόμενο deepfake? Ποιες αστικές αξιώσεις γεννιούνται από την χρήση περιεχομένου deepfake?
Η τεχνολογία deepfake αξιοποιεί την τεχνητή νοημοσύνη, ιδίως την βαθιά μάθηση (deep learning), για να δημιουργεί ή να τροποποιεί περιεχόμενο πολυμέσων (βίντεο, εικόνες, ήχο), με τρόπο που καθιστά δυσδιάκριτη τη διάκριση ανάμεσα στο πραγματικό και το ψεύτικο. Από την εναλλαγή προσώπων σε ταινίες έως την παραγωγή ψευδών δηλώσεων δημόσιων προσώπων, τα deepfakes έχουν ήδη προκαλέσει πολλαπλές ανησυχίες.
Τα deepfakes δημιουργούνται μέσω νευρωνικών δικτύων (GANs – Generative Adversarial Networks), όπου δύο αλγόριθμοι «αντιμάχονται»: ο ένας δημιουργεί ψεύτικο περιεχόμενο και ο άλλος προσπαθεί να το ανιχνεύσει. Το αποτέλεσμα είναι ιδιαίτερα ρεαλιστικό βίντεο ή ήχος, που αποδίδει σε ένα άτομο λέξεις, πράξεις ή κινήσεις που ουδέποτε έγιναν.
Η χρήση deepfake περιεχομένου μπορεί να προσβάλει τα εξής:
α) Δικαίωμα Προσωπικότητας (άρθρο 57 ΑΚ)
Η χρήση της εικόνας, της φωνής ή του ονόματος ενός προσώπου χωρίς συναίνεση συνιστά προσβολή της προσωπικότητας, ιδίως όταν το περιεχόμενο είναι προσβλητικό, ψευδές ή βλαπτικό για τη δημόσια εικόνα του προσώπου.
Άρθρο 57 – Αστικός Κώδικας – Δικαίωμα στην … – Lawspot
β) Προσωπικά Δεδομένα (GDPR)
Αν η εικόνα χρησιμοποιείται σε deepfake πορνογραφικά βίντεο, συκοφαντικό λόγο ή πολιτική παραπληροφόρηση, εγείρονται θέματα παράνομης επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων, χωρίς νομική βάση κατά τον Γενικό Κανονισμό για την Προστασία Δεδομένων (GDPR).
γ) Τιμή και υπόληψη ενός προσώπου
Το deepfake περιεχόμενο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για συκοφαντική δυσφήμιση.
Κατά το άρθρο 363 ΠΚ “Όποιος με οποιονδήποτε τρόπο ενώπιον τρίτου ισχυρίζεται ή διαδίδει για κάποιον άλλον εν γνώσει του ψευδές γεγονός που μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη του άλλου τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών (3) μηνών και χρηματική ποινή και αν τελεί την πράξη δημόσια με οποιονδήποτε τρόπο ή μέσω του διαδικτύου, με φυλάκιση τουλάχιστον έξι (6) μηνών και χρηματική ποινή. Στην έννοια του τρίτου δεν περιλαμβάνονται δημόσιοι λειτουργοί ή υπάλληλοι που λαμβάνουν γνώση των ισχυρισμών για τα δυαδικά μέρη, κατά την ενάσκηση καθήκοντος στο πλαίσιο πολιτικής, ποινικής ή διοικητικής δίκης”.
Άρθρο 363 – Ποινικός Κώδικας – Συκοφαντική δυσφήμηση
δ) Παραβίαση Πνευματικής Ιδιοκτησίας
Η χρήση της εικόνας/φωνής γνωστών προσώπων για εμπορικούς ή ψυχαγωγικούς σκοπούς χωρίς άδεια (π.χ. deepfake διαφημίσεις ή «ψηφιακοί ηθοποιοί») εγείρει ζητήματα παραβίασης πνευματικής ιδιοκτησίας.
Τα deepfakes, αν και μπορούν να χρησιμοποιηθούν και δημιουργικά (π.χ. στον κινηματογράφο, την εκπαίδευση ή τη διαφήμιση), η παράνομη, κακόβουλη ή παραπλανητική χρήση τους απειλεί βασικά ανθρώπινα δικαιώματα.
Η σύνδεση των Fake News με την τεχνολογία Deepfake
Η εποχή της ψηφιακής πληροφορίας χαρακτηρίζεται από την ταχύτατη διάδοση ειδήσεων. Τα fake news έχουν καταστεί μεγάλο πρόβλημα. Παράλληλα, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει γεννήσει τις τεχνολογίες deepfake, δηλαδή πολυμέσα (βίντεο, ήχος, εικόνες) που έχουν δημιουργηθεί με τρόπο ώστε να παραπλανούν για την ταυτότητα ή τις ενέργειες ενός προσώπου.
Η χρήση deepfakes μπορεί να προκαλέσει ποινικές ευθύνες, όπως:
-Συκοφαντική δυσφήμιση (άρθρο 363 ΠΚ).
“Όποιος με οποιονδήποτε τρόπο ενώπιον τρίτου ισχυρίζεται ή διαδίδει για κάποιον άλλον εν γνώσει του ψευδές γεγονός που μπορεί να βλάψει την τιμή ή την υπόληψη του άλλου τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών (3) μηνών και χρηματική ποινή και αν τελεί την πράξη δημόσια με οποιονδήποτε τρόπο ή μέσω του διαδικτύου, με φυλάκιση τουλάχιστον έξι (6) μηνών και χρηματική ποινή. […]”.
-Διασπορά ψευδών ειδήσεων (άρθρο 191 ΠΚ).
“Όποιος δημόσια ή μέσω του διαδικτύου διαδίδει ή διασπείρει με οποιονδήποτε τρόπο ψευδείς ειδήσεις με αποτέλεσμα να προκαλέσει φόβο σε αόριστο αριθμό ανθρώπων ή σε ορισμένο κύκλο ή κατηγορία προσώπων που αναγκάζονται έτσι να προβούν σε μη προγραμματισμένες πράξεις ή σε ματαίωσή τους, με κίνδυνο να προκληθεί ζημία στην οικονομία, στην αμυντική ικανότητα της χώρας ή στη δημόσια υγεία τιμωρείται με φυλάκιση έως τρία (3) έτη ή με χρηματική ποινή. Με την ίδια ποινή τιμωρείται και ο πραγματικός ιδιοκτήτης ή εκδότης του μέσου με το οποίο τελέστηκαν οι πράξεις του παρόντος”.
Άρθρο 191 – Ποινικός Κώδικας (Νόμος 4619/2019)
-Παραβίαση προσωπικών δεδομένων (άρθρο 38 ν. 4624/2019).
“1. Όποιος, χωρίς δικαίωμα: α) επεμβαίνει με οποιονδήποτε τρόπο σε σύστημα αρχειοθέτησης δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, και με την πράξη του αυτή λαμβάνει γνώση των δεδομένων αυτών· β) τα αντιγράφει, αφαιρεί, αλλοιώνει, βλάπτει, συλλέγει, καταχωρεί, οργανώνει, διαρθρώνει, αποθηκεύει, προσαρμόζει, μεταβάλλει, ανακτά, αναζητεί πληροφορίες, συσχετίζει, συνδυάζει, περιορίζει, διαγράφει, καταστρέφει, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι ενός (1) έτους, εάν η πράξη δεν τιμωρείται βαρύτερα με άλλη διάταξη.
2. Όποιος χρησιμοποιεί, μεταδίδει, διαδίδει, κοινολογεί με διαβίβαση, διαθέτει, ανακοινώνει ή καθιστά προσιτά σε μη δικαιούμενα πρόσωπα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία απέκτησε σύμφωνα με την περίπτωση α΄ της παραγράφου 1 ή επιτρέπει σε μη δικαιούμενα πρόσωπα να λάβουν γνώση των δεδομένων αυτών, τιμωρείται με φυλάκιση, εάν η πράξη δεν τιμωρείται βαρύτερα με άλλη διάταξη.
3. Εάν η πράξη της παραγράφου 2 αφορά ειδικών κατηγοριών δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα του άρθρου 9 παράγραφος 1 του ΓΚΠΔ ή δεδομένα που αφορούν ποινικές καταδίκες και αδικήματα ή τα σχετικά με αυτά μέτρα ασφαλείας του άρθρου 10 του ΓΚΠΔ, ο υπαίτιος τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον ενός (1) έτους και χρηματική ποινή έως εκατό χιλιάδες (100.000) ευρώ, εάν η πράξη δεν τιμωρείται βαρύτερα με άλλη διάταξη.
4. Με κάθειρξη μέχρι δέκα (10) ετών τιμωρείται ο υπαίτιος των πράξεων των προηγούμενων παραγράφων, εάν είχε σκοπό να προσπορίσει στον εαυτό του ή σε άλλον παράνομο περιουσιακό όφελος ή να προκαλέσει περιουσιακή ζημία σε άλλον ή να βλάψει άλλον και το συνολικό όφελος ή η συνολική ζημία υπερβαίνει το ποσό των εκατόν είκοσι χιλιάδων (120.000) ευρώ.
5. Εάν από τις πράξεις των παραγράφων 1 έως και 3 προκλήθηκε κίνδυνος για την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος ή για την εθνική ασφάλεια, επιβάλλεται κάθειρξη και χρηματική ποινή έως τριακόσιες χιλιάδες (300.000) ευρώ.
6. Τα κακουργήματα που προβλέπονται στο παρόν άρθρο υπάγονται στην αρμοδιότητα του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων.”.
Άρθρο 38 – Νόμος 4624/2019 – Ποινικές κυρώσεις
Παράλληλα, η χρήση περιεχομένου deepfake μπορεί να εγείρει και αστικές αξιώσεις:
-Για προσβολή προσωπικότητας (άρθρο 57 ΑΚ).
-Για ηθική βλάβη.
Παραδείγματα χρήσης deepfake:
-Εμφάνιση διάσημων προσώπων να λένε ή να κάνουν πράγματα που δεν έκαναν ποτέ.
-Δημιουργία ψεύτικων ειδήσεων ή βίντεο με σκοπό την παραπληροφόρηση.
-Αλλοίωση δημόσιων ομιλιών ή συνεντεύξεων.
βλ. και εδώ αποφάσεις της πολωνικής αρχής προστασίας δεδομένων:
Απευθυνθείτε στο δικηγορικό μας γραφείο που διαθέτει εξειδικευμένους στο Ποινικό Δίκαιο και Αστικό Δίκαιο νομικούς για τον κατάλληλο χειρισμό της υπόθεσής σας σε περίπτωση παραποίησης της ταυτότητάς σας, συκοφαντικής σας δυσφήμησης με ψηφιακά μέσα, απάτης σε βάρος σας με χρήση νέων τεχνολογιών και λοιπών συναφών αδικημάτων.
Σημειώνεται ότι βάσει του α. 82 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν επιτρέπεται στον δικηγόρο να παρέχει τις υπηρεσίες του χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Απαντήσεις σε ερωτήματα νομικής φύσης παρέχονται μόνο κατόπιν ραντεβού.
