Fake News – Διασπορά Ψευδών Ειδήσεων (α. 191 Π.Κ.):
Τα ψευδονέα ή ψευδείς ειδήσεις ή πλαστές ειδήσεις ή κατασκευασμένες ειδήσεις (γνωστά και ως fake news), είναι ένα είδος κίτρινου τύπου ή προπαγάνδας που γίνεται με σκόπιμη παραπληροφόρηση ή με φάρσες που διαδίδονται με παραδοσιακά μέσα μαζικής ενημέρωσης ή με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η εξάπλωση των ψευδών ειδήσεων (fake news) μέσω διαδικτυακών μέσων και κοινωνικών δικτύων έχει εξελιχθεί σε σοβαρό πρόβλημα για την πληροφόρηση του πολίτη. Οι πλατφόρμες όπως το Facebook, το X (Twitter) και το TikTok αποτελούν πλέον κύριες πηγές ενημέρωσης, αλλά και μέσα παραπληροφόρησης.
Τα fake news (ψευδείς ειδήσεις) κατασκευάζονται συνήθως με σκοπό να παραπλανήσουν, να χειραγωγήσουν τη γνώμη του κοινού, να προκαλέσουν πανικό, ή απλώς να φέρουν κλικ και έσοδα μέσω διαφημίσεων.
Έτσι, διακρίνονται οι ακόλουθες περιπτώσεις κατασκευής fake news:
–Παραπληροφόρηση (disinformation): σκόπιμα ψευδές περιεχόμενο.
–Εσφαλμένη πληροφόρηση (misinformation): λανθασμένες ειδήσεις χωρίς πρόθεση εξαπάτησης.
–Κακόβουλη Πληροφόρηση (Malinformation): αληθινή πληροφορία που διαδίδεται με επιβλαβή πρόθεση (π.χ. διαρροή ιδιωτικών στοιχείων).
Στα fake news χρησιμοποιείται η εξής μεθοδολογία:
-Επιλογή “ελκυστικού” ή επίκαιρου θέματος
Συνήθως ένα θέμα ευαίσθητο ή δημοφιλές: πολιτική, υγεία, πανδημίες, πόλεμοι, διασημότητες, οικονομική κρίση.
Όσο πιο συναισθηματικά φορτισμένο, τόσο καλύτερα “πουλάει”.
-Παραποίηση ή κατασκευή “γεγονότων”
Παίρνουν πραγματικά στοιχεία και τα διαστρεβλώνουν.
Ή απλά εφευρίσκουν εντελώς ψεύτικα δεδομένα, πρόσωπα, δηλώσεις.
-Χρήση παραπλανητικών εικόνων ή βίντεο.
Παλιές εικόνες παρουσιάζονται ως πρόσφατες. Γίνεται χρήση μονταρισμένων ή χωρίς πηγή φωτογραφιών/βίντεο. Βλ. και άρθρο της ιστοσελίδας μας περί “deepfake“.
Η σύνδεση των Fake News με την τεχνολογία Deepfake: Η εποχή της ψηφιακής πληροφορίας χαρακτηρίζεται από την ταχύτατη διάδοση ειδήσεων. Τα fake news έχουν καταστεί μεγάλο πρόβλημα. Παράλληλα, η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει γεννήσει τις τεχνολογίες deepfake, δηλαδή πολυμέσα (βίντεο, ήχος, εικόνες) που έχουν δημιουργηθεί με τρόπο ώστε να παραπλανούν για την ταυτότητα ή τις ενέργειες ενός προσώπου.
-Δημιουργία “σοκαριστικού” τίτλου
Με κεφαλαία γράμματα, θαυμαστικά, δραματικό ύφος, για να τραβήξει προσοχή.
-Διασπορά μέσω social media & bots
Δημοσιεύονται σε ύποπτες ιστοσελίδες ή «blog» χωρίς αξιοπιστία. Διαμοιράζονται μέσω: Facebook, TikTok, X (Twitter), Instagram και αυτοματοποιημένων λογαριασμών (bots).
-Ανακυκλώνεται η ψευδής είδηση
Παλιές ψευδείς ειδήσεις ξαναχρησιμοποιούνται με μικρές παραλλαγές.
Οι στόχοι των κατασκευαστών fake news είναι:
-Κέρδος μέσω επισκέψεων (clickbait).
-Πολιτική προπαγάνδα.
-Δημιουργία φόβου ή δυσπιστίας.
-Διάσπαση κοινωνικής συνοχής.
Νομική Διάσταση του ζητήματος:
Παρόλα αυτά, η ελευθερία της έκφρασης ως ατομικό δικαίωμα κατοχυρώνεται στο:
-Άρθρο 14 Συντάγματος.
-Άρθρο 10 ΕΣΔΑ.
-Άρθρο 11 Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.
Όμως, σύμφωνα με το άρθρο 191 Π.Κ. περί διασποράς ψευδών ειδήσεων:
“Όποιος δημόσια ή μέσω του διαδικτύου διαδίδει ή διασπείρει με οποιονδήποτε τρόπο ψευδείς ειδήσεις με αποτέλεσμα να προκαλέσει φόβο σε αόριστο αριθμό ανθρώπων ή σε ορισμένο κύκλο ή κατηγορία προσώπων που αναγκάζονται έτσι να προβούν σε μη προγραμματισμένες πράξεις ή σε ματαίωσή τους, με κίνδυνο να προκληθεί ζημία στην οικονομία, στην αμυντική ικανότητα της χώρας ή στη δημόσια υγεία τιμωρείται με φυλάκιση έως τρία (3) έτη ή με χρηματική ποινή. Με την ίδια ποινή τιμωρείται και ο πραγματικός ιδιοκτήτης ή εκδότης του μέσου με το οποίο τελέστηκαν οι πράξεις του παρόντος”.
Άρθρο 191 – Ποινικός Κώδικας (Νόμος 4619/2019)
Κατά την αληθή έννοια της διατάξεως αυτής, που αποβλέπει στην προστασία της υπό στενή έννοια δημόσιας τάξεως, δηλαδή της επικρατούσας στο κράτος ευταξίας, συνεπεία της γενικής υποταγής στην έννομη τάξη, η οποία ειδικότερα συνίσταται κατά μεν την πολιτειακή όψη της στην επιβολή της κρατικής βουλήσεως, κατά δε την κοινωνική όψη της στην ειρηνική και ήρεμη συνύπαρξη και διαβίωση των πολιτών, οι αναφερόμενες σε αυτήν ψευδείς ειδήσεις και φήμες πρέπει να είναι επιτήδειες να κλονίσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών όσον αφορά την ικανότητα της κρατικής εξουσίας προς εξασφάλιση της κοινής ειρήνης και την πεποίθησή των περί της διατηρήσεως της ειρηνικής διαβιώσεώς των εντός του κράτους.
Η επιτηδειότητα αυτή των ειδήσεων και φημών να επιφέρουν αυτά τα αποτελέσματα αποτελεί αόριστη νομική έννοια, που έχει ανάγκη εξειδικεύσεως με αξιολογικές κρίσεις βάσει αντικειμενικών κριτηρίων και ως εκ τούτου η από το δικαστήριο της ουσίας υπαγωγή στην έννοια αυτή των γενόμενων δεκτών υπ’ αυτού πραγματικών περιστατικών υπόκειται στον έλεγχο του Αρείου Πάγου (Ολ. Α.Π.1463/1981).
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, η τροποποίηση του άρθρου 191 του Ποινικού Κώδικα [ν. 4619/2019, (Α’ 96)] κρίθηκε επιβεβλημένη προκειμένου να αποφευχθεί η χρήση της έννοιας της ικανότητας πρόκλησης ανησυχίας ή φόβου στους πολίτες και του «κλονισμού της εμπιστοσύνης του κοινού» , ως επακόλουθου της διασποράς της ψευδούς είδησης, που είναι έννοια με αποδεικτικές δυσχέρειες.
Με τη νέα ρύθμιση του νόμου στο αδίκημα του άρθρου 191 Π.Κ. απαιτείται για την πλήρωση της αντικειμενικής του υπόστασης η πρόκληση πράγματι φόβου ως αποτελέσματος σε αόριστο αριθμό ανθρώπων ή σε ορισμένο κύκλο ή κατηγορία προσώπων που αναγκάζονται έτσι να προβούν σε μη προγραμματισμένες πράξεις ή σε ματαίωσή τους, με κίνδυνο να προκληθεί ζημία στα πεδία της εθνικής οικονομίας, της αμυντικής ικανότητας της χώρας και της δημόσιας υγείας.
Όπως αναφέρει η αιτιολογική έκθεση του νόμου 4619/2019, η χρήση της έννοιας της ικανότητας πρόκλησης ανησυχίας ή φόβου στους πολίτες και του «κλονισμού της εμπιστοσύνης του κοινού», ως επακόλουθου της διασποράς της ψευδούς είδησης, προκαλούσε δυσχέρειες ως προς την εφαρμογή και την ερμηνεία της ρύθμισης, καθώς η έννοια παρουσιάζει αποδεικτικές δυσχέρειες.
Συνεπώς, η ελευθερία έκφρασης είτε δημόσια είτε μέσω του διαδικτύου δεν είναι απόλυτη και υπόκειται σε περιορισμούς για λόγους:
-ζημίας στην οικονομία,
-άμυνας της χώρας,
-δημόσιας υγείας.
Απευθυνθείτε στο εξειδικευμένο (μεταξύ άλλων και) στο Ποινικό Δίκαιο δικηγορικό μας γραφείο για τον αποτελεσματικό και επιτυχή χειρισμό της ποινικής υπόθεσης που σας απασχολεί σχετικά με διασπορά ψευδών ειδήσεων, η οποία μπορεί να τελεστεί ευχερώς με μια ανάρτηση μη επιβεβαιωμένου ή ψευδούς γεγονότος στα social media.
Σημειώνεται ότι βάσει του α. 82 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν επιτρέπεται στον δικηγόρο να παρέχει τις υπηρεσίες του χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Απαντήσεις σε ερωτήματα νομικής φύσης παρέχονται μόνο κατόπιν ραντεβού.
