Μηχανισμός Γνωστοποίησης και Δράσης για την αφαίρεση περιεχομένου από διαδικτυακές πλατφόρμες: Notice and Action (Κανονισμός ΕΕ 2022/2065- Digital Services Act), προηγούμενος μηχανισμός: Notice and Take Down- Οδηγία 2000/31/ΕΚ:
Ο προηγούμενος μηχανισμός Notice and Take Down της Οδηγίας 2000/31/ΕΚ στα Social Media:
Το φαινόμενο της διασποράς παρανόμου περιεχομένου στα κοινωνικά δίκτυα έχει αναδείξει τη σημασία αποτελεσματικών μηχανισμών ελέγχου και αφαίρεσης. Ο μηχανισμός Notice and Take Down (N&TD) συνίσταται στη δυνατότητα οποιουδήποτε χρήστη να γνωστοποιήσει την ύπαρξη παράνομου περιεχομένου, ώστε ο πάροχος να λάβει τα κατάλληλα μέτρα για την απομάκρυνσή του.
Ο Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA) θεσπίζει ενιαίο ρυθμιστικό πλαίσιο σε επίπεδο ΕΕ και κωδικοποιεί την προηγούμενη διαδικασία Notice and Take down με τρόπο δεσμευτικό για όλες τις online πλατφόρμες.
Πριν από τον DSA, το ισχύον πλαίσιο οριζόταν κυρίως από την Οδηγία 2000/31/ΕΚ (Οδηγία για το Ηλεκτρονικό Εμπόριο), η οποία θέσπιζε περιορισμένη ευθύνη για τους παρόχους φιλοξενίας (hosting providers), υπό την προϋπόθεση ότι αυτοί προέβαιναν «άμεσα» στην αφαίρεση ή απενεργοποίηση της πρόσβασης σε περιεχόμενο μόλις αποκτούσαν πραγματική γνώση της παρανομίας.
Οδηγία – 2000/31 – EN – EUR-Lex – European Union
Ωστόσο, η Οδηγία δεν παρείχε σαφείς διαδικασίες για την υποβολή ειδοποιήσεων, αφήνοντας τα κράτη-μέλη και τις πλατφόρμες να καθορίζουν κατά περίπτωση τις λεπτομέρειες.
Η μετάβαση από το Notice and Take Down στο Notice and Action υπό το πρίσμα του κανονισμού Digital Services Act:
Ο DSA εισάγει υποχρεωτικούς, εναρμονισμένους κανόνες για την υποβολή ειδοποιήσεων και την επεξεργασία τους. Στο άρθρο 14 DSA, προβλέπεται ότι, οι πάροχοι φιλοξενίας (π.χ. social media) υποχρεούνται να παρέχουν εύχρηστο και προσβάσιμο μηχανισμό υποβολής ειδοποιήσεων.
Συγκεκριμένα το άρθρο 14 DSA έχει ως εξής:
“Όροι και προϋποθέσεις
1. Οι πάροχοι ενδιάμεσων υπηρεσιών περιλαμβάνουν στους όρους και τις προϋποθέσεις χρήσης των υπηρεσιών τους τους πληροφορίες σχετικά με τυχόν περιορισμούς τους οποίους επιβάλλουν σε σχέση με τη χρήση της υπηρεσίας τους όσον αφορά τις πληροφορίες που παρέχονται από τους αποδέκτες της υπηρεσίας. Οι πληροφορίες αυτές περιλαμβάνουν πληροφορίες για κάθε πολιτική, διαδικασία, μέτρο και εργαλείο που χρησιμοποιείται για τον σκοπό του ελέγχου περιεχομένου, συμπεριλαμβανομένων της αλγοριθμικής λήψης αποφάσεων και της επανεξέτασης από άνθρωπο καθώς και του κανονισμού λειτουργίας του εσωτερικού τους συστήματος διαχείρισης καταγγελιών. Διατυπώνονται σε σαφή, απλή, κατανοητή, φιλική προς τον χρήστη και ανεπίδεκτη παρερμηνείας γλώσσα, και διατίθενται στο κοινό σε εύκολα προσβάσιμο και μηχαναγνώσιμο μορφότυπο.
2. Οι πάροχοι ενδιάμεσων υπηρεσιών κοινοποιούν στους αποδέκτες της υπηρεσίας κάθε σημαντική μεταβολή των όρων και προϋποθέσεων.
3. Όταν μια ενδιάμεση υπηρεσία απευθύνεται πρωτίστως σε ανηλίκους ή χρησιμοποιείται κατά κύριο λόγο από αυτούς, ο πάροχος της εν λόγω ενδιάμεσης υπηρεσίας εξηγεί τους όρους, και τους τυχόν περιορισμούς, όσον αφορά τη χρήση της υπηρεσίας κατά τρόπο κατανοητό από ανηλίκους.
4. Οι πάροχοι ενδιάμεσων υπηρεσιών ενεργούν με επιμελή, αντικειμενικό και αναλογικό τρόπο κατά την εφαρμογή και την επιβολή των περιορισμών που αναφέρονται στην παράγραφο 1, λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τα δικαιώματα και τα έννομα συμφέροντα όλων των εμπλεκόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων των θεμελιωδών δικαιωμάτων των αποδεκτών της υπηρεσίας, όπως η ελευθερία της έκφρασης, η ελευθερία και η πολυφωνία των μέσων ενημέρωσης, και άλλα θεμελιώδη δικαιώματα και ελευθερίες, όπως κατοχυρώνονται στον Χάρτη.
5. Οι πάροχοι πολύ μεγάλων επιγραμμικών πλατφορμών και πολύ μεγάλων επιγραμμικών μηχανών αναζήτησης παρέχουν στους αποδέκτες των υπηρεσιών συνοπτική, εύκολα προσβάσιμη και μηχαναγνώσιμη περίληψη των όρων και των προϋποθέσεων συμπεριλαμβανομένων των διαθέσιμων μέσων έννομης προστασίας και των μηχανισμών προσφυγής, σε σαφή γλώσσα που δεν επιδέχεται παρερμηνεία.
6. Οι πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες και οι πολύ μεγάλες επιγραμμικές μηχανές αναζήτησης, κατά την έννοια του άρθρου 33, δημοσιεύουν τους όρους και τις προϋποθέσεις τους στις επίσημες γλώσσες όλων των κρατών μελών στα οποία προσφέρουν τις υπηρεσίες τους.”
Η ειδοποίηση πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένα στοιχεία:
-τον ακριβή εντοπισμό του περιεχομένου (π.χ. URL),
-εξήγηση γιατί θεωρείται παράνομο,
-στοιχεία επικοινωνίας του αναφέροντος.
Η λήψη έγκυρης ειδοποίησης δημιουργεί τεκμήριο γνώσης για τον πάροχο, ενεργοποιώντας την υποχρέωση να αφαιρέσει το περιεχόμενο «χωρίς καθυστέρηση».
Επιπλέον, οι πλατφόρμες υποχρεούνται:
-Να ενημερώνουν τον χρήστη που ανήρτησε το περιεχόμενο για την αφαίρεση και τους λόγους της (άρθρο 15).
-Να θεσπίζουν εσωτερικό μηχανισμό προσφυγής (άρθρο 20).
-Να συνεργάζονται με trusted flaggers, των οποίων οι ειδοποιήσεις τυγχάνουν προτεραιότητας (άρθρο 22).
Ο DSA ουσιαστικά μετατρέπει τον μηχανισμό Notice and Take down σε Notice and Action:
-Δεν περιορίζεται μόνο στην αφαίρεση περιεχομένου, αλλά περιλαμβάνει και μέτρα όπως απενεργοποίηση λογαριασμών, περιορισμό διάδοσης ή προειδοποιήσεις.
-Ενισχύει τη διαφάνεια, υποχρεώνοντας τις πλατφόρμες να δημοσιεύουν ετήσιες εκθέσεις διαφάνειας για τις ενέργειες που λαμβάνουν (άρθρο 15 επ.).
Για μεγάλες πλατφόρμες όπως Facebook, Instagram, TikTok και X (Twitter), ο DSA συνεπάγεται:
-Υποχρέωση ανάπτυξης προηγμένων συστημάτων moderation, ικανά να επεξεργάζονται εκατομμύρια αιτήματα.
-Ενίσχυση της συνεργασίας με εθνικές αρχές, αλλά και με ευρωπαϊκούς συντονιστικούς μηχανισμούς.
-Επαναπροσδιορισμό της ισορροπίας μεταξύ προστασίας από παράνομο περιεχόμενο και ελευθερίας της έκφρασης, καθώς οποιαδήποτε απόφαση αφαίρεσης πρέπει να είναι αιτιολογημένη.
Ο DSA καθιστά τον μηχανισμό Notice and Action στα social media μια θεσμοθετημένη, τυποποιημένη και διαφανή διαδικασία, εναρμονισμένη σε επίπεδο ΕΕ.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2065 («Digital Services Act» ή «DSA») εισάγει ένα νέο πλαίσιο ευθύνης για τους παρόχους ενδιάμεσων υπηρεσιών. Κανονισμός – 2022/2065 – EN – EUR-Lex – European Union
Στο επίκεντρο βρίσκεται η μετάβαση από τον κλασικό μηχανισμό «Notice and Take Down», που θεμελιώθηκε με την Οδηγία 2000/31/ΕΚ (Οδηγία για το Ηλεκτρονικό Εμπόριο), σε ένα πιο ανεπτυγμένο σύστημα «Notice and Action».
Η μεταρρύθμιση αυτή ανταποκρίνεται στην ανάγκη εξισορρόπησης της καταπολέμησης του παράνομου περιεχομένου με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, κυρίως της ελευθερίας της έκφρασης και της πληροφόρησης.
Η Οδηγία 2000/31/ΕΚ όριζε ότι οι πάροχοι υπηρεσιών φιλοξενίας δεν ευθύνονται για περιεχόμενο τρίτων, εφόσον δεν έχουν γνώση του παράνομου χαρακτήρα του ή ενεργούν άμεσα για την αφαίρεσή του μόλις λάβουν γνώση.
Η προσέγγιση αυτή διαμόρφωσε τον μηχανισμό «Notice and Take Down», δηλαδή η κοινοποίηση παράνομου περιεχομένου οδηγούσε σε υποχρέωση απόσυρσης ή απενεργοποίησης.
Ωστόσο, το μοντέλο αυτό αποδείχθηκε προβληματικό, διότι:
-δεν παρείχε διαδικαστικές εγγυήσεις στους χρήστες,
-οδηγούσε συχνά σε υπερβολικές αφαιρέσεις («over-removal») για λόγους προληπτικής συμμόρφωσης,
-στερούνταν διαφάνειας και κοινών προτύπων μεταξύ κρατών μελών.
Ο DSA, στο άρθρο 14, καθιερώνει υποχρέωση των παρόχων υπηρεσιών φιλοξενίας να θεσπίσουν διαδικασίες ειδοποίησης και δράσης.
Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2065 («Digital Services Act» ή «DSA») εισάγει ένα νέο πλαίσιο ευθύνης για τους παρόχους ενδιάμεσων υπηρεσιών. Στο επίκεντρο βρίσκεται η μετάβαση από τον κλασικό μηχανισμό «Notice and Take Down», που θεμελιώθηκε με την Οδηγία 2000/31/ΕΚ (Οδηγία για το Ηλεκτρονικό Εμπόριο), σε ένα πιο ανεπτυγμένο σύστημα «Notice and Action». Η μεταρρύθμιση αυτή ανταποκρίνεται στην ανάγκη εξισορρόπησης της καταπολέμησης του παράνομου περιεχομένου με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, κυρίως της ελευθερίας της έκφρασης και της πληροφόρησης.
Η Οδηγία 2000/31/ΕΚ όριζε ότι οι πάροχοι υπηρεσιών φιλοξενίας δεν ευθύνονται για περιεχόμενο τρίτων, εφόσον δεν έχουν γνώση του παράνομου χαρακτήρα του ή ενεργούν άμεσα για την αφαίρεσή του μόλις λάβουν γνώση.
Η προσέγγιση αυτή διαμόρφωσε τον μηχανισμό «Notice and Take Down», δηλαδή η κοινοποίηση παράνομου περιεχομένου οδηγούσε σε υποχρέωση απόσυρσης ή απενεργοποίησης.
Ο DSA, στο άρθρο 14, καθιερώνει υποχρέωση των παρόχων υπηρεσιών φιλοξενίας να θεσπίσουν διαδικασίες ειδοποίησης και δράσης (Notice and Action).
Η λήψη έγκυρης ειδοποίησης δημιουργεί για τον πάροχο υποχρέωση άμεσης ενέργειας, είτε με αφαίρεση είτε με περιορισμό της πρόσβασης. Επιπλέον, εισάγεται υποχρέωση ενημέρωσης του χρήστη που ανήρτησε το περιεχόμενο, με αιτιολογημένη αναφορά στην απόφαση αφαίρεσης.
Σε αντίθεση με το προηγούμενο μοντέλο, ο μηχανισμός Notice and Action ενσωματώνει σαφείς εγγυήσεις:
-Δικαίωμα προσφυγής: Οι χρήστες μπορούν να αμφισβητήσουν τις αποφάσεις αφαίρεσης μέσω εσωτερικού μηχανισμού παραπόνων (άρθρο 20) και μέσω εξωδικαστικών μηχανισμών επίλυσης διαφορών (άρθρο 21).
-Διαφάνεια: Οι πάροχοι υποχρεούνται να δημοσιεύουν περιοδικές εκθέσεις για τα μέτρα αφαίρεσης και τους λόγους αυτών (άρθρο 15).
-Λογοδοσία: Οι πολύ μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες (VLOPs) υπόκεινται σε ενισχυμένες υποχρεώσεις αξιολόγησης κινδύνου και εποπτείας (άρθρα 34 επ.).
Συμπέρασμα και πρακτική χρησιμότητα:
Η ανάρτηση με παράνομο περιεχόμενο σε μια διαδικτυακή πλατφόρμα μπορεί για παράδειγμα να περιέχει: α) ένα προσβλητικό σχόλιο, οπότε να στοιχειοθετεί ποινικό αδίκημα, β) ένα πρωτότυπο καλλιτεχνικό δημιούργημα (π.χ. φωτογραφία, ήχο, εικόνα, ζωγραφιά), οπότε τότε προσβάλλονται δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας του δημιουργού. Και στις δύο ανωτέρω περιπτώσεις μπορούν να γεννηθούν και αστικής φύσεως αξιώσεις αποζημίωσης, προσβολής προσωπικότητας και χρηματικής ικανοποίησης για ηθική βλάβη.
Στο δικηγορικό μας γραφείο διαθέτουμε εξειδικευμένους δικηγόρους με μεταπτυχιακές σπουδές σε πολλαπλούς κλάδους του Δικαίου (Ποινικό Δίκαιο κ.λ.π.) και κατά συνέπεια μπορούμε να αναλάβουμε συνολικά μια ανάλογη υπόθεσή σας σε επίπεδο ποινικό, αστικό όσο και προστασίας πνευματικής ιδιοκτησίας με επιτυχημένα αποτελέσματα.
Σημειώνεται ότι βάσει του α. 82 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν επιτρέπεται στον δικηγόρο να παρέχει τις υπηρεσίες του χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Απαντήσεις σε ερωτήματα νομικής φύσης παρέχονται μόνο κατόπιν ραντεβού.
