Σωματεμπορία (351 ΠΚ) και Εμπορία Ανθρώπων (323Α ΠΚ): Πλήρης Νομικός Οδηγός
Η μετάβαση από τον παλαιό στον Νέο Ποινικό Κώδικα (Ν. 4619/2019) επαναπροσδιόρισε ένα από τα ειδεχθέστερα εγκλήματα: την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο. Στο δικηγορικό γραφείο TPV Law, αναλύουμε τις διαφορές μεταξύ του παλαιού άρθρου 351 και του νέου άρθρου 323Α ΠΚ.
Η Σωματεμπορία στο άρθρο 351 του Παλαιού Ποινικού Κώδικα
Μέχρι τις 30-06-2019, το πλαίσιο για τη σωματεμπορία ήταν αυστηρά προσανατολισμένο στη γενετήσια εκμετάλλευση.
Πώς οριζόταν η σωματεμπορία;
Σύμφωνα με το άρθρο 351 του παλαιού ΠΚ: «1. Όποιος, με τη χρήση βίας, απειλής βίας ή άλλων εξαναγκαστικών μέσων, με επιβολή ή κατάχρηση εξουσίας ή με απαγωγή, προσλαμβάνει, μεταφέρει ή προωθεί εντός ή εκτός της επικράτειας, κατακρατεί, υποθάλπει, παραδίδει με ή χωρίς αντάλλαγμα σε άλλον ή παραλαμβάνει από άλλον πρόσωπο, με σκοπό να προβεί ο ίδιος ή άλλος στη γενετήσια εκμετάλλευσή του, τιμωρείται με κάθειρξη μέχρι δέκα ετών και χρηματική ποινή δέκα χιλιάδων έως πενήντα χιλιάδων ευρώ.
2. Με την ποινή της προηγούμενης παραγράφου τιμωρείται ο υπαίτιος αν, για να πετύχει τον ίδιο σκοπό, αποσπά τη συναίνεση προσώπου με τη χρήση απατηλών μέσων ή το παρασύρει, εκμεταλλευόμενος την ευάλωτη θέση του με υποσχέσεις, δώρα, πληρωμές ή παροχή άλλων ωφελημάτων.
3. Όποιος εν γνώσει ενεργεί ασελγή πράξη με πρόσωπο το οποίο τελεί υπό τις συνθήκες που περιγράφονται στις παραγράφους 1 και 2 τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον έξι μηνών.
4. Με κάθειρξη τουλάχιστον δέκα ετών και χρηματική ποινή πενήντα χιλιάδων έως εκατό χιλιάδων ευρώ τιμωρείται ο υπαίτιος σύμφωνα με τις προηγούμενες παραγράφους, αν η πράξη:
α) στρέφεται κατά ανηλίκου ή συνδέεται με την πνευματική αδυναμία ή την κωφότητα του παθόντος,
β) τελέσθηκε από ένα από τα πρόσωπα που αναφέρονται στο στοιχείο γ ́ της παραγράφου 2 του άρθρου 349,
γ) συνδέεται με την παράνομη είσοδο, παραμονή ή έξοδο του παθόντος από τη χώρα,
δ) τελείται κατ’ επάγγελμα,
ε) τελείται από υπάλληλο ο οποίος κατά την άσκηση της υπηρεσίας του ή επωφελούμενος από την ιδιότητά του αυτή διαπράττει ή συμμετέχει με οποιονδήποτε τρόπο στην πράξη ή
στ) είχε ως αποτέλεσμα την ιδιαίτερα σοβαρή βλάβη της υγείας του παθόντος ή εξέθεσε τη ζωή αυτού σε σοβαρό κίνδυνο.
5. Αν κάποια από τις πράξεις της πρώτης και δεύτερης παραγράφου είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο του παθόντος επιβάλλεται ισόβια κάθειρξη. 6. Η κατά τις προηγούμενες παραγράφους γενετήσια εκμετάλλευση συνίσταται στην επιχείρηση από κερδοσκοπία οποιασδήποτε ασελγούς πράξης ή στη χρησιμοποίηση από κερδοσκοπία του σώματος, της φωνής ή της εικόνας προσώπου για την πραγματική ή προσποιητή επιχείρηση τέτοιας πράξης ή για την παροχή εργασίας ή υπηρεσιών που αποσκοπούν στη γενετήσια διέγερση.
Ποιος μπορούσε να είναι παθών στο αδίκημα;
Το άρθρο 351 του παλαιού ΠΚ αποσκοπούσε να καταπολεμήσει κάθε μορφής επιρροή που έχει ως άμεση συνέπεια τη γενετήσια εκμετάλλευση του ανθρώπινου σώματος. Παθητικό υποκείμενο του εγκλήματος της σωματεμπορίας μπορούσε να είναι άνδρας ή γυναίκα, ανεξάρτητα από το αν είναι αμέμπτων ηθών ή όχι.
Η Εμπορία Ανθρώπων στον Νέο Ποινικό Κώδικα (Άρθρο 323Α)
Με τον νέο ΠΚ, το αδίκημα διευρύνθηκε υπό τον τίτλο “Εμπορία Ανθρώπων” (Human Trafficking), ενσωματώνοντας και επεκτείνοντας την παλαιά σωματεμπορία.
Κατά το άρθρο 323Α του νέου ΠΚ, υπό τον τίτλο “εμπορία ανθρώπων”, στο οποίο ενσωματώθηκε το άρθρο 351 του προϊσχύσαντος ΠΚ, που προέβλεπε το αδίκημα της σωματεμπορίας: «1. Όποιος με τη χρήση βίας, απειλής βίας ή άλλων εξαναγκαστικών μέσων ή με επιβολή ή κατάχρηση εξουσίας, στρατολογεί, απάγει, μεταφέρει, κατακρατεί παράνομα, υποθάλπει, παραδίδει ή παραλαμβάνει άλλον με σκοπό την εκμετάλλευσή του, τιμωρείται με κάθειρξη και χρηματική ποινή.
2. Με την ίδια ποινή τιμωρείται ο υπαίτιος και αν, για να επιτύχει τον ίδιο σκοπό, τελεί τις πράξεις της προηγούμενης παραγράφου αποσπώντας τη συναίνεση άλλου με τη χρήση απατηλών μέσων ή παρασύροντάς τον εκμεταλλευόμενος την ευάλωτη θέση στην οποία βρίσκεται.
3. Με κάθειρξη τουλάχιστον δέκα (10) ετών και χρηματική ποινή τιμωρείται η πράξη των προηγούμενων παραγράφων όταν: α) τελείται κατ’ επάγγελμα, β) τελείται από υπάλληλο ο οποίος κατά την άσκηση της υπηρεσίας του ή επωφελούμενος από την ιδιότητά του αυτή διαπράττει ή συμμετέχει με οποιονδήποτε τρόπο στην πράξη, γ) συνδέεται με την παράνομη είσοδο, παραμονή ή έξοδο του παθόντος από τη χώρα ή δ) είχε ως αποτέλεσμα τη βαριά σωματική βλάβη του παθόντος. Επιβάλλεται ισόβια κάθειρξη, αν η πράξη είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο.
4. Με τις ποινές της προηγούμενης παραγράφου τιμωρείται η πράξη των παρ. 1 και 2 όταν στρέφεται κατά ανηλίκου, ακόμα κι όταν τελείται χωρίς τη χρήση των μέσων που αναφέρονται σε αυτές. Με τις ίδιες ποινές τιμωρείται και όποιος, με τα μέσα των παρ. 1 και 2 στρατολογεί ανήλικο με σκοπό τη χρησιμοποίησή του σε ένοπλες επιχειρήσεις.
5. Η έννοια της εκμετάλλευσης στις προηγούμενες παραγράφους περιλαμβάνει τον πορισμό παράνομου περιουσιακού οφέλους από: α) την υπαγωγή του σε καθεστώς δουλείας ή σε παρεμφερείς προς τη δουλεία πρακτικές, β) την υπαγωγή του σε καθεστώς ειλωτείας, γ) την εργασία ή την επαιτεία του θύματος (εργασιακή εκμετάλλευση), δ) την τέλεση εγκληματικών πράξεων από αυτό, ε) την αφαίρεση κυττάρων, ιστών ή οργάνων του σώματός του, στ) την τέλεση από αυτό γενετήσιων πράξεων, πραγματικών ή προσποιητών, ή την παροχή εργασίας ή υπηρεσιών που έχουν ως αποκλειστικό σκοπό τη γενετήσια διέγερση (γενετήσια εκμετάλλευση) ή ζ) τον εξαναγκασμό του σε τέλεση γάμου.
6. Με φυλάκιση τουλάχιστον τριών (3) ετών και χρηματική ποινή τιμωρείται όποιος εν γνώσει, χωρίς να χρησιμοποιεί τα μέσα των παρ. 1 και 2, προσλαμβάνει στην εργασία του πρόσωπο που είναι θύμα εμπορίας, δέχεται τις υπηρεσίες του προσώπου αυτού, τελεί μαζί του γενετήσια πράξη ή δέχεται τα έσοδα από την εκμετάλλευσή του.
7. Τιμωρείται με φυλάκιση και χρηματική ποινή όποιος, χωρίς να χρησιμοποιεί τα μέσα των παρ. 1 και 2, εξωθεί σε επαιτεία ανηλίκους, με σκοπό την εκμετάλλευση των εσόδων τους.
8. Για όποιον καταγγέλλει αξιόποινες πράξεις που τελέστηκαν σε βάρος του από υπαιτίους των πράξεων των προηγούμενων παραγράφων, ο εισαγγελέας πλημμελειοδικών μπορεί, εφόσον η καταγγελία πιθανολογείται βάσιμη, ύστερα από έγκριση του εισαγγελέα εφετών, να απόσχει προσωρινά από την ποινική δίωξη για παραβάσεις του νόμου περί αλλοδαπών και περί εκδιδομένων με αμοιβή προσώπων, καθώς και για παραβάσεις λόγω συμμετοχής τους σε εγκληματικές δραστηριότητες, εφόσον η συμμετοχή αυτή ήταν άμεση συνέπεια του γεγονότος ότι ήταν παθόντες των αδικημάτων των προηγούμενων παραγράφων, ώσπου να εκδοθεί αμετάκλητη απόφαση για τις πράξεις που καταγγέλθηκαν. Αν η καταγγελία αποδειχθεί βάσιμη, η αποχή από την ποινική δίωξη γίνεται οριστική.
Τι σημαίνει πρακτικά “Εμπορία Ανθρώπων”;
Ως εμπορία ανθρώπων λογίζεται η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, φαινόμενο προσβλητικό της ιδέας του ανθρώπου και της ανθρώπινης ιδιότητας και αξιοπρέπειας και απαράδεκτο και ανεπίτρεπτο σε κάθε φιλελεύθερη, δημοκρατική, ευνομούμενη και με ανθρώπινο πρόσωπο κοινωνία, αφού σε κάθε τέτοια κοινωνία κυρίαρχη αξία λόγω της φύσης της αυτής, αλλά και βάσει των σχετικών διεθνών συμβάσεων είναι ο άνθρωπος.
Η δυνατότητα της εκμετάλλευσης αυτής μετατρέπει τον άνθρωπο σε εμπορεύσιμο αντικείμενο, που υφίσταται απάνθρωπη και εξευτελιστική μεταχείριση, χάνοντας ουσιαστικά κάθε δικαίωμα σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειάς του, ενώ ταυτόχρονα προσβάλλεται το δικαίωμά του στην ελευθερία στις διάφορες ειδικότερες μορφές του, όπως το δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό και την ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, το δικαίωμα της σεξουαλικής ελευθερίας, το δικαίωμα της ελεύθερης διακίνησης, κυκλοφορίας και επιλογής τόπου κατοικίας, το δικαίωμα επιλογής εργασίας και μη εκτέλεσης αναγκαστικής εργασίας.
Η έννοια της εκμετάλλευσης στο νέο άρθρο 323Α
Η “εκμετάλλευση” πλέον δεν περιορίζεται στο γενετήσιο σκέλος, αλλά περιλαμβάνει παράνομο περιουσιακό όφελος από:
α) δουλεία ή σε παρεμφερείς πρακτικές,
β) την υπαγωγή του σε καθεστώς ειλωτείας,
γ) την εργασία ή την επαιτεία του θύματος (εργασιακή εκμετάλλευση),
δ) την τέλεση εγκληματικών πράξεων από αυτό,
ε) την αφαίρεση κυττάρων, ιστών ή οργάνων του σώματός του,
στ) την τέλεση από αυτό γενετήσιων πράξεων, πραγματικών ή προσποιητών, ή την παροχή εργασίας ή υπηρεσιών που έχουν ως αποκλειστικό σκοπό τη γενετήσια διέγερση (γενετήσια εκμετάλλευση) ή
ζ) τον εξαναγκασμό του σε τέλεση γάμου.
Νομικές Ιδιαιτερότητες: Τρόποι Τέλεσης και Δόλος
Είναι οι πολλαπλοί τρόποι τέλεσης ξεχωριστά εγκλήματα;
Τόσο στο παλαιό όσο και στο νέο άρθρο, το έγκλημα είναι υπαλλακτικώς μικτό.
- Όταν το έγκλημα πραγματώνεται με περισσότερους τρόπους τέλεσης σε βάρος του ίδιου προσώπου (ταυτόχρονα, παράλληλα ή διαδοχικά), στοιχειοθετείται μόνο μία (ενιαία) πράξη, οι δε λοιπές λαμβάνονται υπ` όψη κατά την επιμέτρηση της ποινής.
- Ενώ, αν οι περισσότεροι τρόποι τέλεσης στρέφονται κατά διαφορετικών προσώπων, υπάρχει πραγματική συρροή ισάριθμων εγκλημάτων, και όχι ένα κατ` εξακολούθηση έγκλημα.
Απαιτείται συγκεκριμένο είδος δόλου;
Το άρθρο 323Α παρ. 1 ΠΚ είναι έγκλημα με υπερχειλή υποκειμενική υπόσταση.
Δηλαδή, απαιτείται η τέλεσή του αδικήματος με σκοπό εκμετάλλευσης και συνεπώς για τη στοιχειοθέτησή του απαιτείται άμεσος δόλος, ενώ δεν αρκεί ο ενδεχόμενος.
Στην παρ. 6 του άρθρου 323Α ΠΚ απαιτείται η τέλεσή του αδικήματος εν γνώσει ότι ο δράστης προσλαμβάνει στην εργασία του πρόσωπο που είναι θύμα εμπορίας, δέχεται τις υπηρεσίες του προσώπου αυτού, τελεί μαζί του γενετήσια πράξη ή δέχεται τα έσοδα από την εκμετάλλευσή του.
Η συνδρομή του δόλου, κατ’ αρχήν, δεν απαιτεί ιδιαίτερη αιτιολογία, διότι αυτός ενυπάρχει στη θέληση παραγωγής των πραγματικών περιστατικών που συγκροτούν την αντικειμενική υπόσταση του εγκλήματος και αποδεικνύεται, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση, από την πραγμάτωση των περιστατικών αυτών και η σχετική με αυτόν αιτιολογία εμπεριέχεται στην κύρια επί της ενοχής αιτιολογία, εκτός αν αξιώνονται πρόσθετα στοιχεία για την υποκειμενική υπόσταση του εγκλήματος, όπως η εν γνώσει ορισμένου περιστατικού τέλεση της πράξης (άμεσος δόλος) ή ορισμένος περαιτέρω σκοπός (έγκλημα με υπερχειλή υποκειμενική υπόσταση), οπότε ο δόλος απαιτεί ιδιαίτερη αιτιολογία.
Γιατί να εμπιστευτείτε το δικηγορικό γραφείο TPVLaw για υποθέσεις Εμπορίας Ανθρώπων;
Η πολυπλοκότητα των διατάξεων του Νέου Ποινικού Κώδικα και οι βαριές ποινές (έως και ισόβια κάθειρξη σε περίπτωση θανάτου) καθιστούν την έμπειρη νομική εκπροσώπηση μονόδρομο.
Στο tpvlaw.gr, διαθέτουμε τη γνώση και τη στρατηγική σκέψη για να χειριστούμε υποθέσεις σωματεμπορίας και εμπορίας ανθρώπων, προστατεύοντας τα δικαιώματα των εντολέων μας σε κάθε στάδιο της ποινικής διαδικασίας.
Σημειώνεται ότι βάσει του α. 82 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν επιτρέπεται στον δικηγόρο να παρέχει τις υπηρεσίες του χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Απαντήσεις σε ερωτήματα νομικής φύσης παρέχονται μόνο κατόπιν ραντεβού.
