Κρυπτονομίσματα και Διαζύγιο: Πώς μοιράζονται τα Bitcoin και τα Ψηφιακά Περιουσιακά Στοιχεία;

Η εμφάνιση των κρυπτονομισμάτων (Bitcoin, Ethereum κ.α.) έχει φέρει μια νέα πρόκληση στο οικογενειακό δίκαιο. Στην περίπτωση ενός διαζυγίου, η απόκρυψη περιουσιακών στοιχείων σε ψηφιακά πορτοφόλια (wallets) αποτελεί τη σύγχρονη μέθοδο “φυγάδευσης” κεφαλαίων.

Η νομική ομάδα του TPVLAW εξειδικεύεται στον εντοπισμό και τη δικαστική διεκδίκηση κρυπτοπεριουσιακών στοιχείων, διασφαλίζοντας ότι η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα θα περιλαμβάνει το σύνολο της πραγματικής περιουσίας.

2. Είναι τα Κρυπτονομίσματα «Αποκτήματα» κατά τον Αστικό Κώδικα;

Σύμφωνα με το Άρθρο 1400 ΑΚ, η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα αφορά κάθε αύξηση της περιουσίας των συζύγων. Τα κρυπτονομίσματα, παρά την άυλη φύση τους, θεωρούνται περιουσιακά στοιχεία με οικονομική αξία και υπόκεινται σε διανομή.

Άρθρο 1400 – Αστικός Κώδικας – Αξίωση συμμετοχής στα …

Κατά τη διάταξη του άρθρου 1400 ΑΚ «Αν ο γάμος λυθεί ή ακυρωθεί και η περιουσία του ενός συζύγου έχει, αφότου τελέστηκε ο γάμος, αυξηθεί, ο άλλος σύζυγος, εφόσον συνέλαβε με οποιονδήποτε τρόπο στην αύξηση αυτή, δικαιούται να απαιτήσει την απόδοση του μέρους της αύξησης, το οποίο προέρχεται από τη δική του συμβολή. Τεκμαίρεται ότι η συμβολή αυτή ανέρχεται στο ένα τρίτο της αύξησης, εκτός αν αποδειχθεί μεγαλύτερη ή μικρότερη ή καμία συμβολή. Η προηγούμενη παράγραφος εφαρμόζεται αναλογικά και στην περίπτωση διάστασης των συζύγων που διάρκεσε περισσότερο από τρία χρόνια. Στην αύξηση της περιουσίας των συζύγων δεν υπολογίζεται ό,τι αυτοί απέκτησαν από δωρεά, κληρονομία ή κληροδοσία ή με διάθεση των αποκτημάτων από αυτές τις αιτίες».

Η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα είναι ενοχική, για την οποία όμως προβλέπεται η δυνατότητα εμπράγματης ασφάλειας βάσει του άρθρου 1262 αρ.4 ΑΚ. Επιπλέον είναι προσωποπαγής, ως απορρέουσα από τον θεσμό του γάμου, και συνεπώς δεν μπορεί να εκχωρηθεί ή να ενεχυριασθεί ούτε να κληρονομηθεί.

Τα άυλα περιουσιακά στοιχεία (όπως εταιρικές μερίδες, μετοχές, πελατεία, άδειες ή πνευματικά δικαιώματα, κρυπτονομίσματα) εντάσσονται κανονικά στην έννοια της περιουσίας. Για την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα, σημασία έχει η οικονομική τους αξία, αρκεί να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις:

-Αποτίμηση σε χρήμα: Η αξία τους πρέπει να μπορεί να υπολογιστεί με βεβαιότητα κατά το χρόνο που λύεται οριστικά ο γάμος ή συμπληρώνεται τριετής διάσταση.

-Περιουσία του συζύγου: Πρέπει να ανήκουν ατομικά στον υπόχρεο σύζυγο (π.χ. ατομική επιχείρηση, μερίδες σε προσωπική εταιρεία) και όχι σε τρίτο νομικό πρόσωπο (όπως είναι τα στοιχεία μιας Α.Ε. ή Ε.Π.Ε.).

Η ιδιότητα εταίρου σε εταιρεία με νομική προσωπικότητα δεν παρέχει σε αυτόν κανένα δικαίωμα περιουσιακής φύσεως επί των επί ή μέρους στοιχείων που απαρτίζουν την εταιρική περιουσία αλλά ποσοστό οικονομικής συμμετοχής επί της εταιρικής περιουσίας ως χωριστής (αυτοτελούς) ομάδας.

Από αυτό παρέπεται ότι ο υπόχρεος σύζυγος που έχει αποκτήσει κατά τον κρίσιμο χρόνο της έγγαμης συμβίωσης, με τη συμβολή του δικαιούχου συζύγου, την ιδιότητα μετόχου ή εταίρου εταιρείας με νομική προσωπικότητα, απόκτημα δεν αποτελούν τα κατ` ιδίαν στοιχεία, τα οποία συνθέτουν το ενεργητικό της εταιρικής περιουσίας, αλλά η ατομική περιουσία του ως μετόχου ή εταίρου, δηλαδή η οικονομική συμμετοχή του και συγκεκριμένα οι μετοχές ή η μερίδα συμμετοχής, καθώς και τα αναλογούντα στο ποσοστό συμμετοχής του καθαρά κέρδη και μόνον επ` αυτών των ατομικών περιουσιακών στοιχείων δύναται να έχει αξίωση συμμετοχής ο δικαιούχος σύζυγος.

Τέτοια αξίωση συμμετοχής υπάρχει και επί συμβολής στην απόκτηση μετοχών, οπότε δύναται να ζητηθεί μέρος αυτών, ή μέρος της αξίας τους.

-Επαύξηση κατά τη διάρκεια του γάμου: Θα πρέπει να αποκτηθούν ή να αυξήσουν την αξία τους αφότου τελέστηκε ο γάμος.

-Συμβολή: Ο δικαιούχος σύζυγος οφείλει να αποδείξει ότι συνέβαλε (με κεφάλαιο, εργασία ή κάλυψη οικογενειακών εξόδων) στη δημιουργία ή τη διατήρηση αυτών των άυλων στοιχείων.

Παραίτηση από την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα; Πότε είναι έγκυρη τέτοια παραίτηση;

Οι διατάξεις των άρθρων 1400-1402 ΑΚ είναι αναγκαστικού δικαίου καθώς στοχεύουν στην προστασία του ασθενέστερου οικονομικά συζύγου. Συνεπώς δεν είναι έγκυρες οι συμφωνίες των συζύγων -πριν ή κατά τη διάρκεια του γάμου- που ρυθμίζουν τις περιουσιακές σχέσεις τους κατά τρόπο διαφορετικό από εκείνον που προβλέπουν οι προστατευτικές διατάξεις των άρθρων 1400-1402 ΑΚ ή που ενέχουν παραίτηση (ολικά ή μερικά) του δικαιούχου από την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα. Αντίθετα είναι έγκυρες οι συμφωνίες με αντίθετο περιεχόμενο από τις προβλέψεις των άρθρων 1400-1402 ΑΚ και παραίτηση του δικαιούχου, αν λάβουν χώρα μετά τη γέννηση της σχετικής αξίωσης.

2.1. Η Νομική Φύση των Crypto στην Ελλάδα

Παρόλο που δεν αποτελούν επίσημο νόμισμα, η ελληνική έννομη τάξη και η ΑΑΔΕ τα αντιμετωπίζουν ως “άυλα περιουσιακά στοιχεία”. Σε ένα διαζύγιο, η αξία τους υπολογίζεται με βάση την τρέχουσα ισοτιμία κατά τον χρόνο γέννησης της αξίωσης (συνήθως η λύση του γάμου ή η συμπλήρωση τριετίας από τη διάσταση).

2. Η Πρόκληση του Εντοπισμού: Asset Tracing και Ψηφιακά Πορτοφόλια

Το μεγαλύτερο πρόβλημα στο Silver Divorce ή σε διαζύγια υψηλού οικονομικού επιπέδου είναι η ανωνυμία των κρυπτονομισμάτων.

2.1. Πώς εντοπίζουμε κρυφά πορτοφόλια;

Η διαδικασία απαιτεί συνδυασμό νομικών και τεχνικών ενεργειών:

• Ανάλυση Τραπεζικών Κινήσεων: Εντοπισμός εμβασμάτων προς ανταλλακτήρια (π.χ. Binance, Kraken, Coinbase).
• Forensic Accounting: Συνεργασία με ειδικούς πληροφορικής για την εύρεση “ιδιωτικών κλειδιών” ή hardware wallets (όπως Ledger/Trezor).
• Δικαστική Συνδρομή: Αιτήματα προς παρόχους υπηρεσιών κρυπτογραφικών περιουσιακών στοιχείων βάσει του Κανονισμού (ΕΕ) 2023/1114 (MiCA).

3. Η Νομολογιακή Προσέγγιση και η Διεθνής Εμπειρία

Επειδή η ελληνική νομολογία είναι ακόμη σε πρώιμο στάδιο, τα δικαστήρια συχνά στρέφονται σε αναλογική εφαρμογή διατάξεων για τις μετοχές και τα χρεόγραφα.

3.1. Η Αρχή της Διαφάνειας και το Άρθρο 1402 ΑΚ

Ο νόμος επιβάλλει στον υπόχρεο σύζυγο την υποχρέωση παροχής πληροφοριών για την κατάσταση της περιουσίας του. Η απόκρυψη κρυπτονομισμάτων μπορεί να θεωρηθεί “δόλια απαλλοτρίωση” περιουσίας με σκοπό τη μείωση της αξίωσης του άλλου συζύγου.

Νομική Παραπομπή: Η μη συμμόρφωση με την αποκάλυψη στοιχείων μπορεί να οδηγήσει σε καταδίκη για απάτη επί δικαστηρίω ή σε επιδίκαση αποζημίωσης βάσει των αδικοπραξιών (Άρθρα 914 επ. ΑΚ).

4. Γιατί το TPVLAW είναι ο σύμμαχός σας στην ψηφιακή εποχή

Η διανομή κρυπτονομισμάτων απαιτεί έναν δικηγόρο που καταλαβαίνει τόσο το Οικογενειακό Δίκαιο όσο και την Τεχνολογία Blockchain. Στο TPVLAW, χρησιμοποιούμε προηγμένα εργαλεία για να διασφαλίσουμε ότι κανένα περιουσιακό στοιχείο δεν θα μείνει “αόρατο”.

Σημειώνεται ότι βάσει του α. 82 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν επιτρέπεται στον δικηγόρο να παρέχει τις υπηρεσίες του χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Απαντήσεις σε ερωτήματα νομικής φύσης παρέχονται μόνο κατόπιν ραντεβού.