ΠΑΡΑΒΙΑΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ – αρ. 358 Π.Κ.
Ποιά διάταξη θα εφαρμοσθεί, εάν από το χρόνο τέλεσης του αδικήματος μέχρι την αμετάκλητη εκδίκαση της υπόθεσης ίσχυσαν δύο διαφορετικές ποινικές διατάξεις;
Με το άρθρο πρώτο του Ν. 4619/2019 (ΦΕΚ Α` 95/11-6-2019) κυρώθηκε ο νέος Ποινικός Κώδικας, ο οποίος άρχισε να ισχύει από 1η Ιουλίου 2019 (άρθρο δεύτερο του άνω νόμου και άρθρο 460 του νέου ΠΚ).
Στο άρθρο 2 παρ. 1 του νέου ΠΚ ορίζεται ότι: “Αν από την τέλεση της πράξης ως την αμετάκλητη εκδίκασή της ίσχυσαν περισσότερες διατάξεις νόμων, εφαρμόζεται αυτή που στη συγκεκριμένη περίπτωση οδηγεί στην ευμενέστερη μεταχείριση του κατηγορουμένου”.
Κατά την έννοια της διάταξης αυτής, με την οποία καθιερώνεται η αρχή της αναδρομικότητας του επιεικέστερου ουσιαστικού ποινικού νόμου, που ίσχυσε από την τέλεση της πράξης μέχρι το χρόνο της αμετάκλητης εκδίκασης της υπόθεσης, ως επιεικέστερος νόμος θεωρείται εκείνος που περιέχει τις ευμενέστερες για τον κατηγορούμενο διατάξεις, δηλαδή εκείνος, ο οποίος με την εφαρμογή του, με βάση τις προβλεπόμενες στη συγκεκριμένη περίπτωση προϋποθέσεις, επιφέρει ευνοϊκότερη για τον κατηγορούμενο ποινική μεταχείριση.
Προς τούτο γίνεται σύγκριση των περισσοτέρων αυτών διατάξεων στο σύνολο των προϋποθέσεων που προβλέπονται από καθεμιά από αυτές. Εάν από τη σύγκριση αυτή προκύψει ότι ο κατηγορούμενος, όπως κατηγορείται, επιβαρύνεται το ίδιο από όλους τους νόμους, τότε εφαρμοστέος είναι ο νόμος που ίσχυσε κατά το χρόνο τέλεσης της πράξης, διαφορετικά εφαρμόζεται ο νεότερος επιεικέστερος.
Ειδικότερα, επιεικέστερος είναι ο νόμος, που προβλέπει το χαμηλότερο ανώτατο όριο του είδους της ποινής και αν το ανώτατο όριο είναι το ίδιο, επιεικέστερος είναι εκείνος που προβλέπει το μικρότερο κατώτατο όριο.
Για το χαρακτηρισμό ενός νόμου ως επιεικέστερου ή μη, λαμβάνεται κατ` αρχάς υπόψη το ύψος της απειλούμενης στερητικής της ελευθερίας ποινής, που θεωρείται βαρύτερη της χρηματικής, ενώ επί ίσων ποινών στερητικών της ελευθερίας, λαμβάνεται υπόψη και η χρηματική ποινή.
Πολύ περισσότερο επιεικέστερος τυγχάνει ο νόμος, όταν με σχετική διάταξη αυτού μεταβάλλεται το αξιόποινο μιας πράξεως από κακούργημα σε πλημμέλημα, με αποτέλεσμα την ευμενέστερη μεταχείριση του δράστη ως προς την προβλεπόμενη ποινή αλλά και τη σμίκρυνση του χρόνου παραγραφής ή αξιώνονται περισσότερα πρόσθετα στοιχεία για την αντικειμενική ή υποκειμενική υπόστασή της.
Τι προβλέπει το άρθρο 358 του νέου ΠΚ;
Κατά τη διάταξη του άρθρου 358 παρ. 1 ΠΚ, όπως ίσχυε πριν από την κύρωση του νέου ΠΚ μέχρι 30-6-2019 “Όποιος κακόβουλα παραβιάζει την υποχρέωση διατροφής, που του την έχει επιβάλει ο νόμος και έχει αναγνωρίσει, έστω και προσωρινά, το δικαστήριο ή προκύπτει από συμφωνία που έχει επικυρώσει ο συμβολαιογράφος κατά το άρθρο 1441 του Αστικού Κώδικα, με τρόπο τέτοιο ώστε ο δικαιούχος να υποστεί στερήσεις ή να αναγκαστεί να δεχθεί βοήθεια άλλων, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι ενός έτους”,
ενώ,
κατά τη διάταξη του άρθρου 358 του ισχύοντος από 1-7-2019 νέου ΠΚ (Ν. 4619/2019, ΦΕΚ Α` 95/11-6-2019): “Όποιος κακόβουλα παραβιάζει την υποχρέωση διατροφής, που την επιβάλει σε αυτόν ο νόμος και έχει αναγνωριστεί, έστω προσωρινά, με εκτελεστό τίτλο, με τρόπο τέτοιο, ώστε ο δικαιούχος να υποστεί στερήσεις ή να αναγκαστεί να δεχθεί βοήθεια άλλων, τιμωρείται με φυλάκιση έως ένα έτος ή χρηματική ποινή”.
Άρθρο 358 – Ποινικός Κώδικας (Νόμος 4619/2019)
Από την αντιπαραβολή των παραπάνω διατάξεων προκύπτει ότι η τελευταία (και νεότερη) διάταξη είναι ευμενέστερη για τον κατηγορούμενο, αφού πλέον το προβλεπόμενο από το άρθρο 358 ΠΚ ποινικό αδίκημα της παραβίασης της υποχρέωσης διατροφής τιμωρείται με φυλάκιση έως ένα έτος ή χρηματική ποινή, δηλαδή ηπιότερα σε σχέση με την προϊσχύσασα ποινική μεταχείριση του κατηγορουμένου, που προέβλεπε μόνο φυλάκιση έως ένα έτος (ΑΠ 1764/2019).
Πρέπει ακόμη να σημειωθεί ότι, ενώ στην σχετική αιτιολογική έκθεση του νέου Ποινικού Κώδικα αναφέρεται πως “διατηρείται η ισχύουσα ρύθμιση για την κακόβουλη παραβίαση της υποχρέωσης διατροφής με φραστικές βελτιώσεις”, εν τούτοις για την στοιχειοθέτηση της αντικειμενικής υπόστασης του εν λόγω εγκλήματος προστέθηκε και το στοιχείο της ύπαρξης “εκτελεστού τίτλου” δηλαδή προστέθηκε νέο στοιχείο στο πραγματικό του κανόνα δικαίου.
Από την τελευταία (νεώτερη) λοιπόν διάταξη προκύπτει ότι για τη στοιχειοθέτηση του ανωτέρω εγκλήματος απαιτείται:
α) υποχρέωση διατροφής από τον νόμο, που ιδρύεται με βάση το δεσμό του γάμου μεταξύ των συζύγων, διαζευγμένων συζύγων, συγγενών εξ αίματος κατ` ευθεία γραμμή ή αδελφών και θετών τέκνων,
β) η υποχρέωση για διατροφή να έχει αναγνωριστεί, έστω και προσωρινά με εκτελεστό τίτλο και εάν αυτός είναι δικαστική απόφαση θα πρέπει, επί πλέον η απόφαση αυτή να ισχύει καθόλο το χρονικό διάστημα της παραβίασης της υποχρέωσης, δηλαδή να μην έχει καταστεί εκ των υστέρων ανίσχυρη,
γ) δόλος, ήτοι δεδηλωμένη παράλειψη του φερόμενου ως υπόχρεου προς διατροφή από κακοβουλία, δηλαδή ενδιάθετη βούληση μη συμμορφώσεως του δράστη προς την υποχρέωση, οφειλόμενη σε κακεντρέχεια και κακή θέληση να στερηθεί ο δικαιούχος τα αναγκαία προς το ζην, παρότι είχε την οικονομική δυνατότητα να καταβάλει το χρηματικό ποσό που επιδικάσθηκε για την κάλυψη των αναγκών επιβιώσεως του δικαιουμένου προσώπου για το προσδιορισμένο χρονικό διάστημα και δεν αρκεί λησμοσύνη ή οικονομική αδυναμία, ενώ η οικονομική δυνατότητα του υπόχρεου κρίνεται σε σχέση με την οικονομική του κατάσταση και την επαγγελματική του δραστηριότητα.
Αρκεί και ενδεχόμενος δόλος. Στο δόλο του δράστη περιλαμβάνεται και η γνώση της περί διατροφής υποχρεώσεως, βάσει όμως ήδη εκδοθείσας σε βάρος του δικαστικής αποφάσεως, χωρίς να απαιτείται και τυπική επίδοση σε αυτόν της αποφάσεως με δικαστικό επιμελητή και γνώση ότι ο δικαιούχος θα περιέλθει σε στερήσεις ή θα αναγκασθεί να δεχθεί τη βοήθεια άλλων για τη διατροφή του και
δ) ο δικαιούχος να υποστεί πράγματι στερήσεις ή να αναγκασθεί να ζητήσει ή να δεχθεί βοήθεια άλλων.
Πως αιτιολογείται η κακοβουλία στο αδίκημα της παραβίασης της υποχρέωσης διατροφής;
Από την αιτιολογία της απόφασης πρέπει να προκύπτει η ενδιάθετη βούληση του υπόχρεου να μη συμμορφωθεί με την υποχρέωση καταβολής του χρηματικού ποσού, που επιδικάσθηκε λόγω διατροφής, παρά την οικονομική δυνατότητά του, ώστε να δικαιολογείται η κακοβουλία αυτού, η οποία αποτελεί πρόσθετο στοιχείο προς θεμελίωση της υποκειμενικής υπόστασης του εγκλήματος.
Ειδικότερα, η αιτιολογία της απόφασης πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, από τα οποία συνάγεται ότι ο υπόχρεος είχε, σε σχέση με την οικονομική του κατάσταση και την επαγγελματική του δραστηριότητα, την οικονομική δυνατότητα να καταβάλει το ποσό, που επιδικάσθηκε με την απόφαση του δικαστηρίου λόγω διατροφής και από τα πραγματικά περιστατικά να προκύπτει η ενδιάθετη βούλησή του να μη συμμορφωθεί στην δικαστική αυτή απόφαση, έτσι ώστε να δικαιολογείται η κακοβουλία του.
Ποιές ακριβώς είναι οι στερήσεις των δικαιούχων (τέκνων ή συζύγου);
Οι στερήσεις αναφέρονται γενικά στη διατροφή σε όλη της την έκταση και όχι μόνο στα απολύτως αναγκαία μέσα συντήρησης. Ως “βοήθεια” νοείται η υλική βοήθεια άλλων, έστω και απώτερων υποχρέων προς διατροφή, συγγενών ή μη, φίλων κλπ ή κρατικής κοινωνικής πρόνοιας ή ιδρυμάτων.
Πότε η παραβίαση της υποχρεώσεως προς διατροφή τελείται κατ’ εξακολούθηση;
Περαιτέρω η παραβίαση της υποχρεώσεως προς διατροφή τελείται κατ` εξακολούθηση για απέχοντα χρονικώς διαστήματα (μηνών) και αν η στέρηση αφορά περισσότερα από ένα πρόσωπα, όπως δύο ανήλικα τέκνα, πρόκειται για ισάριθμα εγκλήματα σε αληθινή συρροή, δηλαδή για αυτοτελή εγκλήματα (όσα και τα δικαιούχα πρόσωπα) που τελέσθηκε το καθένα κατ` εξακολούθηση.
Σε ποιά σημεία δεσμεύεται το ποινικό δικαστήριο από την απόφαση του πολιτικού δικαστηρίου;
Η απόφαση του πολιτικού δικαστηρίου δεσμεύει το ποινικό δικαστήριο περί της υπάρξεως υποχρεώσεως διατροφής, πλην όμως τούτο ερευνά το κύρος και την ισχύ της αποφάσεως κατά το άρθρο 60 παρ. 1 ΚΠΔ, σε συνάρτηση με το χρόνο της παραβιάσεως της υποχρεώσεως διατροφής, όχι όμως και την ορθότητά της.
Απευθυνθείτε στο δικηγορικό μας γραφείο που διαθέτει εξειδικευμένους στο Ποινικό Δίκαιο νομικούς για να πετύχετε την κατά το δυνατόν επιτυχή και αποτελεσματική υπεράσπισή σας σε κάθε ποινική κατηγορία που αντιμετωπίζετε σχετικά με το αδίκημα της παραβίασης υποχρέωσης διατροφής. Το γραφείο μας διαθέτει αρκετές αθωωτικές αποφάσεις εντολέων του για το εν λόγω αδίκημα, όπως και πολλές καταδικαστικές αποφάσεις αντιδίκων των εντολέων του όταν οι δικηγόροι μας παραστάθηκαν από την πλευρά της υποστήριξης κατηγορίας.
Σημειώνεται ότι βάσει του α. 82 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν επιτρέπεται στον δικηγόρο να παρέχει τις υπηρεσίες του χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Απαντήσεις σε ερωτήματα νομικής φύσης παρέχονται μόνο κατόπιν ραντεβού.
