Silver Divorce στην Ελλάδα: Οδηγός για το Διαζύγιο μετά τα 50 & 60.

Η αύξηση των διαζυγίων σε ζευγάρια που μετρούν δεκαετίες κοινής πορείας αποτελεί το νέο κοινωνικό και νομικό φαινόμενο, γνωστό διεθνώς ως “Silver Divorce”. Στην Ελλάδα, η λύση ενός γάμου μετά τα 50 ή τα 60 έτη δεν είναι απλώς μια συναισθηματική απόφαση, αλλά μια σύνθετη νομική διαδικασία που απαιτεί εξειδικευμένη στρατηγική για τη διασφάλιση της περιουσίας, της σύνταξης και της μετέπειτα διαβίωσης.

Η νομική ομάδα του TPVLAW αναλύει τις ιδιαιτερότητες και τις κρίσιμες διατάξεις που διέπουν τα διαζύγια “γκρίζας γενιάς”.

2. Η Αξίωση Συμμετοχής στα Αποκτήματα: Η Μάχη της 30ετίας

Στο Silver Divorce, το κρισιμότερο ζήτημα είναι η διανομή της περιουσίας που αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια ενός μακροχρόνιου γάμου. Σύμφωνα με το Άρθρο 1400 του Αστικού Κώδικα (ΑΚ), αν η περιουσία του ενός συζύγου αυξήθηκε μετά την τέλεση του γάμου, ο άλλος σύζυγος δικαιούται να απαιτήσει το μέρος της αύξησης που προέρχεται από τη δική του συμβολή.

2.1. Το Τεκμήριο του 1/3 και η Ανατροπή του

Ο νόμος ορίζει το μαχητό τεκμήριο ότι η συμβολή του συζύγου ανέρχεται στο 1/3 της αύξησης της περιουσίας. Σε έναν γάμο 30 ετών, η απόδειξη μεγαλύτερης συμβολής (π.χ. μέσω οικιακής εργασίας ή οικονομικής ενίσχυσης) είναι καθοριστική.

Σύμφωνα με τη νομολογία:

“Η συμβολή του δικαιούχου συζύγου στην αύξηση της περιουσίας του υπόχρεου συζύγου, με την έννοια των διατάξεων του άρθρου 1400 ΑΚ, μπορεί να συνίσταται είτε στην παροχή κεφαλαίων με οποιαδήποτε μορφή, αλλά και στην παροχή από αυτόν υπηρεσιών, αποτιμώμενων σε χρήμα, όπως αυτές που παρέχονται στον συζυγικό οίκο, για την λειτουργία του και την επιμέλεια και ανατροφή των τέκνων,

μόνο, όμως, όταν και κατά το μέτρο που αυτές δεν επιβάλλονται από την, κατά τα άρθρα 1389 και 1390 του ΑΚ, υποχρέωση συνεισφοράς στην αντιμετώπιση των οικογενειακών αναγκών, κατά το οποίο (μέτρο) ο υπόχρεος σύζυγος έμεινε απερίσπαστος από την εκπλήρωση της αντίστοιχης σχετικής υποχρέωσής του και έτσι εξοικονόμησε δαπάνες και δυνάμεις που συνέβαλαν στην επαύξηση της περιουσίας του (ΑΠ 421/2022, ΑΠ 87/2022, ΑΠ 235/2022, ΑΠ 143/2022, 588/2020)”.

Άρθρο 1400 – Αστικός Κώδικας – Αξίωση συμμετοχής στα …

2. Διατροφή Συζύγου μετά το Διαζύγιο: Δικαίωμα ή Υποχρέωση;

Στα Silver Divorces, συχνά ο ένας εκ των δύο συζύγων (συνήθως η γυναίκα σε παλαιότερα μοντέλα οικογένειας) δεν εργάστηκε για να φροντίσει την οικογένεια. Το Άρθρο 1442 ΑΚ προβλέπει τη διατροφή μετά το διαζύγιο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Άρθρο 1442 – Αστικός Κώδικας – Διατροφή

Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι η μεν βασική προϋπόθεση της αξιώσεως διατροφής, ήτοι “η αδυναμία εξασφαλίσεως της διατροφής του πρώην συζύγου από τα εισοδήματα ή την περιουσία του”, πρέπει να υπάρχει κατά το χρόνο της πρώτης συζητήσεως της αγωγής διατροφής, η δε πρόσθετη προϋπόθεση της αδυναμίας ενάρξεως ή συνεχίσεως της ασκήσεως επαγγέλματος (1442 παρ. 1 ΑΚ) ή της υπάρξεως λόγων επιείκειας για την παροχή διατροφής 1442 αρ. 4 ΑΚ) πρέπει να υπάρχει κατά τον χρόνο “εκδόσεως του διαζυγίου”.

Περαιτέρω από την ίδια αυτή διάταξη, συνδυαζόμενη και με το επόμενο άρθρο 1443 εδ. α’ ΑΚ, όπως και αυτό ισχύει μετά το Ν.1329/83, που ορίζει, ότι οι διατάξεις των άρθρων 1487, 1493, 1494 και 1498 ΑΚ εφαρμόζονται αναλόγως και για το δικαίωμα διατροφής μετά το διαζύγιο, συνάγεται, ότι η αξίωση διατροφής μετά το διαζύγιο παρέχεται μόνον όταν η διατροφή δικαιολογείται από λόγους κοινωνικούς ώστε ο πρώην σύζυγος να μη μένει αβοήθητος, όταν δεν μπορεί με τα εισοδήματα, την περιουσία του ή το δυνάμενο να ασκηθεί από αυτόν επάγγελμα, να καλύψει τις ανάγκες διατροφής του, όπως αυτές προκύπτουν από τις μετά το διαζύγιο συνθήκες της ζωής του.

Συνεπώς βασικές προϋποθέσεις για τη γέννηση του δικαιώματος διατροφής διαζευγμένου συζύγου είναι, αφενός η ευπορία του υποχρέου, η οποία πρέπει κατ’ άρθρο 1487, σε συνδυασμό με το άρθρο 1443 εδ. α’ ΑΚ, να υπάρχει κατά το χρονικό διάστημα για το οποίο ζητείται η διατροφή και αφετέρου η απορία του δικαιούχου.

Έτσι είναι δυνατόν, ενόψει όλων των συνθηκών ηλικίας, υγείας, ικανότητας ή δυνατότητας προς εργασία, εισοδημάτων, περιουσίας και γενικώς ζωής του πρώην συζύγου, συγκριτικώς πάντοτε προς την ευπορία του υποχρέου, να γεννηθεί δικαίωμα διατροφής, όταν ο πρώτος που στο πρόσωπό του συντρέχει μία των προαναφερθεισών προσθέτων προϋποθέσεων, (κατά τον χρόνο εκδόσεως του διαζυγίου αδυναμία ασκήσεως ή συνεχίσεως επαγγέλματος ή ύπαρξη λόγων επιείκειας), έχει περιουσία το προϊόν όμως ρευστοποιήσεως της οποίας, μαζί με τα τυχόν υπάρχοντα περιορισμένα εισοδήματά του, δεν επαρκούν υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις, για συνολική κάλυψη των βιοτικών αναγκών.

Ενώ περαιτέρω, με βάση τη διέπουσα το θεσμό αρχή της επιείκειας δεν δύναται να αξιωθεί η εκποίηση μικρής εκτάσεως απρόσοδων περιουσιακών στοιχείων, οσάκις η διατήρησή τους επιβάλλεται από λόγους πρόνοιας, προς εξασφάλιση του ιδιοκτήτου, τέως συζύγου, στο μέλλον για αντιμετώπιση έκτακτης οικονομικής ανάγκης (ΑΠ 228/2000, ΑΠ 868/2004).

2.1. Η έννοια της “Επιείκειας” και της Ηλικίας

Αν ο σύζυγος λόγω ηλικίας ή κατάστασης υγείας δεν μπορεί να ξεκινήσει μια επαγγελματική δραστηριότητα μετά τα 60, το δικαστήριο επιδικάζει διατροφή για λόγους επιείκειας.

• Άρθρο 1443 ΑΚ: Η διατροφή προκαταβάλλεται σε χρήμα κάθε μήνα.
• Κριτήριο ηλικίας: Το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη αν είναι εύλογο να ζητηθεί από τον σύζυγο να εργαστεί σε προχωρημένη ηλικία.

3. Συνταξιοδοτικά Δικαιώματα και Κληρονομικά Ζητήματα

Μια από τις μεγαλύτερες ανησυχίες στο Silver Divorce είναι η απώλεια της σύνταξης χηρείας και τα κληρονομικά δικαιώματα.

3.1. Τι συμβαίνει με τη Σύνταξη Χηρείας (Νόμος Κατρούγκαλου & μετέπειτα)

Με τη λύση του γάμου, ο διαζευγμένος χάνει το δικαίωμα κληρονομικής διαδοχής, αλλά υπό προϋποθέσεις μπορεί να διατηρήσει δικαίωμα σε μέρος της σύνταξης χηρείας του θανόντος πρώην συζύγου (εφόσον ο γάμος διήρκεσε τουλάχιστον 10 έτη και πληρούνται εισοδηματικά κριτήρια).

Πιο συγκεκριμένα, θα πρέπει να πληρούνται όλες οι ακόλουθες προϋποθέσεις προκειμένου ο/η διαζευγμένος/η σύζυγος να δικαιούται να λάβει την σύνταξη χηρείας λόγω θανάτου του τέως συζύγου του/της (ο οποίος θάνατος έλαβε χώρα μετά την 13η-05-2016):

1. Ο τέως σύζυγος θα έπρεπε να σας κατέβαλλε διατροφή μέχρι το μήνα κατά τον οποίο επήλθε ο θάνατος ή να υποχρεούτο να σας την καταβάλει βάσει δικαστικής απόφασης είτε σύμφωνα με σύμβαση (ιδιωτικό συμφωνητικό) που είχε συναφθεί μεταξύ σας,
2. Να είχατε συμπληρώσει δέκα (10) έτη έγγαμου βίου, μέχρι τη λύση του γάμου σας με αμετάκλητη δικαστική απόφαση,
3. Το διαζύγιο δεν πρέπει να οφείλεται σε ισχυρό κλονισμό της έγγαμης συμβίωσης με υπαιτιότητά σας,
4. Το μέσο μηνιαίο ατομικό φορολογητέο εισόδημά σας πρέπει να μην υπερβαίνει το διπλάσιο του ποσού του επιδόματος Κοινωνικής Αλληλεγγύης Ανασφάλιστων Υπερηλίκων, όπως καταβάλλεται και ισχύει σύμφωνα με την οικεία νομοθεσία,
5. Δεν πρέπει να έχετε συνάψει νεότερο γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.  

Ποια είναι τα ποσοστά των δικαιούχων σύνταξης λόγω θανάτου που επήλθε από 13/5/2016 και μετά;

Α) Για σύζυγο/έτερο μέρος συμφώνου συμβίωσης το ποσοστό της σύνταξης που δικαιούται καθορίζεται στο 70% επί του ποσού της σύνταξης το οποίο δικαιούτο ή είχε χορηγηθεί σε σύζυγο που απεβίωσε. 

Εάν ο γάμος έλαβε χώρα μετά την απονομή της σύνταξης γήρατος στον/στη θανόντα/-ούσα, το ποσοστό σύνταξη λόγω θανάτου περιορίζεται ως ακολούθως: 

Αν η διαφορά ηλικίας μεταξύ του αποβιώσαντος και του συζύγου του, αφαιρουμένου του διαστήματος του γάμου τους, είναι μεγαλύτερη από δέκα έτη, η σύνταξη του επιζώντος συζύγου, υφίσταται, για κάθε πλήρες έτος διαφοράς, μείωση που καθορίζεται σε:

1. 1% για τα έτη από το 10ο έως και το 20ό έτος
2. 2% για τα έτη από το 21ο έως και το 25ο έτος
3. 3% για τα έτη από το 26ο έως και το 30ό έτος
4. 4% για τα έτη από το 31ο έως και το 35ο έτος
5. 5% για τα έτη από το 36ο και άνω

Β) Για κάθε τέκνο ποσοστό είκοσι πέντε τοις εκατό (25%) της σύνταξης. Εάν πρόκειται για παιδί ορφανό και από τους δύο γονείς (αμφοτεροπλεύρως ορφανό), ποσοστό πενήντα τοις εκατό (50%) από κάθε σύνταξη. Παιδί ορφανό και από τους δύο (2) γονείς δικαιούται το εκατό τοις εκατό (100%) της σύνταξης του θανόντος, εφόσον σωρευτικά:

• πάσχει από νοητική υστέρηση ή αυτισμό ή από πολλαπλές βαριές αναπηρίες ή από χρόνιες ψυχικές διαταραχές που επιφέρουν μόνιμο ποσοστό αναπηρίας εξήντα επτά τοις εκατό (67%) και άνω,
• οι ανωτέρω αναπηρίες έχουν επέλθει πριν τη συμπλήρωση του εικοστού τέταρτου (24ου) έτους της ηλικίας του τέκνου,
• δεν ασκεί υπακτέα στην ασφάλιση του e-ΕΦΚΑ απασχόληση, με εξαίρεση εκείνη του άρθρου 23 του ν. 4488/2017 (Α’ 137), περί απασχόλησης λόγω ψυχικών παθήσεων, και
• δεν λαμβάνει σύνταξη εξ ιδίου δικαιώματος.

Αν το τέκνο με αναπηρία δικαιούται κύρια σύνταξη και από τον έτερο θανόντα γονέα, λαμβάνει το εκατό τοις εκατό (100%) της μεγαλύτερης σε ύψος σύνταξης και το πενήντα τοις εκατό (50%) της δεύτερης σύνταξης. 

Αν υφίστανται περισσότερα του ενός τέκνα με τις ανωτέρω αναπηρίες, το ανωτέρω ποσοστό κατανέμεται ισομερώς.

Αν εκτός των αμφοτεροπλεύρως ορφανών τέκνων με αναπηρία συντρέχουν και δικαιοδόχα τέκνα χωρίς τις ανωτέρω αναπηρίες, το πλήρες ποσό της σύνταξης του θανόντος γονέα κατανέμεται ισομερώς και στα αμφοτεροπλεύρως ορφανά τέκνα με αναπηρία χορηγείται προσαύξηση είκοσι τοις εκατό (20%). Αν τα ποσά που προκύπτουν με βάση το προηγούμενο εδάφιο υπερβαίνουν το πλήρες ποσό της σύνταξης του θανόντος, τα ποσοστά των δικαιοδόχων παιδιών χωρίς αναπηρία μειώνονται ισομερώς.

Αν εκτός από τα δικαιοδόχα τέκνα με ή χωρίς αναπηρία, υπάρχει και επιζών σύζυγος ή και διαζευγμένος που δικαιούται σύνταξη, ο επιμερισμός του ποσού της κύριας σύνταξης διενεργείται λαμβάνοντας υπόψη και τα ποσοστά αυτών.

Ανεξαρτήτως ποσοστών, το συνολικό ποσό της κατά μεταβίβαση σύνταξης του επιζώντος συζύγου και των τέκνων σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να υπερβαίνει το ποσό της σύνταξης του/της θανόντος/-ούσας. Σε περίπτωση που το άθροισμα των ποσοστών των δικαιούχων υπερβαίνει το ποσό της σύνταξης του θανόντος/-ούσας περιορίζεται ισόποσα το ποσοστό των τέκνων. 

Κατ΄ εξαίρεση, το συνολικό ποσό της σύνταξης του επιζώντος συζύγου και των τέκνων είναι επιτρεπτό να υπερβαίνει το ποσό που καταβαλλόταν στον θανόντα όταν χορηγείται το κατώτατο ποσό σύνταξης λόγω θανάτου σε τουλάχιστον ένα από τα πρόσωπα αυτά.

Γ) Για διαζευγμένο, εφόσον ο γάμος είχε διαρκέσει δέκα (10) έτη έως τη λύση του με αμετάκλητη δικαστική απόφαση, το ποσό σύνταξης που δικαιούται ο επιζών σύζυγος επιμερίζεται κατά εβδομήντα πέντε τοις εκατό (75%) για χήρο και είκοσι πέντε τοις εκατό (25%) για διαζευγμένο.

Για κάθε έτος εγγάμου βίου πέραν του δέκατου (10ου) και μέχρι το τριακοστό πέμπτο (35ο) έτος διάρκειας του γάμου, το ποσοστό σύνταξης που δικαιούται ο χήρος μειώνεται κατά ένα τοις εκατό (1%) στον χήρο και αυξάνεται αντίστοιχα κατά ένα τοις εκατό (1%) στον διαζευγμένο.

Προκειμένου περί έγγαμου βίου που διήρκησε πλέον των τριάντα πέντε (35) ετών έως τη λύση του κατά τα ανωτέρω, το ποσό σύνταξης που δικαιούται ο χήρος επιμερίζεται κατά πενήντα τοις εκατό (50%) στον χήρο και πενήντα τοις εκατό (50%) στον διαζευγμένο.

Εάν ο θανών δεν καταλείπει χήρο, ο διαζευγμένος δικαιούται το αυτό ποσοστό του διαζευγμένου, κατά τα ως άνω, της σύνταξης που θα εδικαιούτο ο χήρος.

Σε περίπτωση περισσοτέρων του ενός δικαιούχων διαζευγμένων το αναλογούν για τον διαζευγμένο κατά τα ως άνω ποσοστά ποσό σύνταξης κύριας και επικουρικής επιμερίζεται εξίσου μεταξύ αυτών.

https://www.e-efka.gov.gr/el/sychnes-eroteseis/syntaxeis/aponomes-kyrion-syntaxeon/me-misthotoi/iaponome-kyrias-syntaxes-4/syntaxe-logo-thanatoy-proypotheseis-aponomes

3.2. Η σημασία της Διαθήκης μετά το Διαζύγιο

Με την έκδοση αμετάκλητης απόφασης διαζυγίου, αίρεται το κληρονομικό δικαίωμα του συζύγου (Άρθρο 1822 ΑΚ). Είναι κρίσιμο να επανεξεταστούν τυχόν υπάρχουσες διαθήκες αμέσως μετά τον χωρισμό.

4. Γιατί να επιλέξετε το TPVLAW για το Silver Divorce σας

Η διαχείριση ενός διαζυγίου σε μεγάλη ηλικία απαιτεί λεπτούς χειρισμούς, γνώση των φορολογικών επιπτώσεων και εμπειρία στη δικαστική διεκδίκηση αποκτημάτων. Στο TPVLAW, προτεραιότητά μας είναι η εξωδικαστική επίλυση μέσω διαμεσολάβησης για την αποφυγή πολυετών δικαστικών συγκρούσεων.

Σημειώνεται ότι βάσει του α. 82 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν επιτρέπεται στον δικηγόρο να παρέχει τις υπηρεσίες του χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Απαντήσεις σε ερωτήματα νομικής φύσης παρέχονται μόνο κατόπιν ραντεβού.