Η Ποινική Ευθύνη του Διαχειριστή (Admin) σε Ομάδες Social Media: Ευθύνη με Παράλειψη ή Ψηφιακή Φιλοξενία;

Η ραγδαία μετατόπιση της καθημερινής επικοινωνίας σε κλειστές ή ανοιχτές ομάδες (group chats) σε πλατφόρμες όπως το Viber, το WhatsApp και το Messenger έχει δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα. Πολλοί χρήστες αναλαμβάνουν τον ρόλο του διαχειριστή (admin) μιας ομάδας —είτε πρόκειται για μια ομάδα γονέων, είτε για ένα επαγγελματικό δίκτυο ή μια ομάδα γειτονιάς— χωρίς να συνειδητοποιούν τους πιθανούς νομικούς κινδύνους.

Το κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί όλο και συχνότερα είναι:

Φέρει ο admin ποινική ευθύνη για παράνομο περιεχόμενο που αναρτούν τρίτοι (μέλη της ομάδας), όπως συκοφαντική δυσφήμηση, ρατσιστικά σχόλια ή διαρροή προσωπικών δεδομένων;

1. Η Έννοια της «Παράλειψης Αποτροπής Εγκλήματος»

Στο ελληνικό ποινικό δίκαιο, η ευθύνη του admin δεν θεμελιώνεται συνήθως σε δική του θετική ενέργεια (αφού δεν έγραψε ο ίδιος το παράνομο σχόλιο), αλλά στην παράλειψη.

Σύμφωνα με το Άρθρο 15 του Ποινικού Κώδικα (ΠΚ) ορίζεται ότι:

«1. Όπου ο νόμος για την ύπαρξη αξιόποινης πράξης απαιτεί να έχει επέλθει ορισμένο αποτέλεσμα, η μη αποτροπή του τιμωρείται όπως η πρόκλησή του με ενέργεια, αν ο υπαίτιος της παράλειψης είχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να προβεί σε ενέργεια για την αποτροπή του αποτελέσματος. Η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση πηγάζει από νόμο, σύμβαση ή προηγούμενη επικίνδυνη ενέργεια του υπαιτίου.   2. Στις περιπτώσεις των εγκλημάτων με παράλειψη ο δικαστής μπορεί να επιβάλει μειωμένη ποινή (άρθρο 83)».

Για να γεννηθεί, όμως, αυτή η «ιδιαίτερη νομική υποχρέωση», πρέπει ο διαχειριστής να έχει δημιουργήσει μια κατάσταση κινδύνου ή να έχει τον απόλυτο έλεγχο της «πηγής κινδύνου».

Σε ανοιχτές/δημόσιες ομάδες: Αν ο admin δημιούργησε ένα group με σκοπό την ανταλλαγή απόψεων αλλά επιτρέπει ανεξέλεγκτα τη συμμετοχή χιλιάδων μελών χωρίς κανέναν συντονισμό (moderation), τότε μπορεί να δημιούργησε ένα κίνδυνο και οφείλει να ενεργήσει για την αποτροπή του.

Η έννοια του δόλου: Για να καταδικαστεί ο admin, πρέπει να αποδειχθεί ότι είχε δόλο (έστω και ενδεχόμενο). Δηλαδή, ότι γνώριζε για το παράνομο περιεχόμενο (π.χ. του έγινε αναφορά/report ή το διάβασε) και επέλεξε συνειδητά να μην το διαγράψει ή να μην αποβάλλει το μέλος, αποδεχόμενος τη συνέχιση της τέλεσης του εγκλήματος.

2. Συκοφαντική Δυσφήμηση σε Κλειστές Ομάδες

Η συκοφαντική δυσφήμηση σε κλειστές ομάδες παρουσιάζει την  εξής ιδιαιτερότητα. Για να στοιχειοθετηθεί το έγκλημα της συκοφαντικής δυσφήμησης (Άρθρο 363 ΠΚ), απαιτείται το ψευδές γεγονός να ανακοινωθεί ενώπιον «τρίτων» προσώπων.

• Μια ομάδα Viber ή Messenger με 50 ή 100 μέλη θεωρείται επαρκές κοινό («τρίτοι») ώστε να θεμελιωθεί η αντικειμενική υπόσταση του εγκλήματος.

• Αν ο admin παραμένει απαθής, ενώ ένα μέλος διαπομπεύει δημόσια κάποιον άλλον μέσα στο group, κινδυνεύει να θεωρηθεί απλός συνεργός (διά παραλείψεως) στο αδίκημα.

3. Η Ευθύνη των Ενδιάμεσων Παρόχων σε «Μικροεπίπεδο»

Σε μακροσκοπικό επίπεδο, οι μεγάλες πλατφόρμες (Meta, Viber) προστατεύονται από τη διεθνή και ευρωπαϊκή νομοθεσία (όπως το Digital Services Act – DSA), η οποία ορίζει ότι δεν φέρουν γενική υποχρέωση ελέγχου του περιεχομένου, παρά μόνο όταν λάβουν γνώση για κάτι παράνομο (αρχή του Notice and Action).

Όταν όμως εξετάζουμε τα social media σε μικροεπίπεδο (micro-level), ο admin της συγκεκριμένης ομάδας λειτουργεί ως ο «τοπικός» πάροχος/συντονιστής. Ο admin δεν είναι υποχρεωμένος να προλαμβάνει τι θα γράψει το κάθε μέλος, αλλά έχει άμεση υποχρέωση καταστολής και αφαίρεσης μόλις αντιληφθεί το παράνομο περιεχόμενο.

4. Πρακτικός Οδηγός Επιβίωσης για Διαχειριστές (Admins)

Ο admin σε ένα viber group ή άλλη πλατφόρμα για να εκμηδενίσει τον κίνδυνο ποινικής του εμπλοκής, θα πρέπει να ακολουθεί τους εξής κανόνες:

1. Θέσπιση Κανόνων: Σε μεγάλες ομάδες, καρφιτσώστε (pin) μια ξεκάθαρη δήλωση (disclaimer) που απαγορεύει ρητά τις προσωπικές επιθέσεις, τα ρατσιστικά σχόλια και τη διαρροή δεδομένων.
2. Άμεση Αντίδραση (Notice and Action): Μόλις υποπέσει στην αντίληψή σας παράνομο υλικό ή μόλις σας γίνει καταγγελία από μέλος, διαγράψτε αμέσως το περιεχόμενο.
3. Αποβολή Μέλους (Ban): Εάν ένα μέλος υποπέσει επανειλημμένα σε παραβάσεις, η μη αποβολή του από την ομάδα μπορεί να θεωρηθεί ως απλή συνέργεια.

Τα κριτήρια για την ευθύνη του διαχειριστή, που διατύπωσε το ΕΔΔΑ στην απόφαση Delfi AS κατά Εσθονίας.

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) Delfi AS κατά Εσθονίας (2015) αποτελεί ορόσημο για το δίκαιο του διαδικτύου. Αν και η υπόθεση αφορούσε μια μεγάλη ειδησεογραφική πύλη (news portal) και όχι άμεσα έναν ιδιώτη διαχειριστή (admin) στα social media, τα κριτήρια που διατύπωσε το ΕΔΔΑ μπορούν να εφαρμοστούν και σε μικροεπίπεδο (micro-level) για να προσδιοριστεί η ευθύνη των admins.

1. Το Ιστορικό και η Ουσία της Απόφασης Delfi AS κατά Εσθονίας

Η Delfi AS, ιδιοκτήτρια μιας από τις μεγαλύτερες ενημερωτικές ιστοσελίδες στην Εσθονία, δημοσίευσε ένα άρθρο για μια ναυτιλιακή εταιρεία. Κάτω από το άρθρο, χρήστες ανάρτησαν ανώνυμα προσβλητικά σχόλια, απειλές και ρητορική μίσους κατά του ιδιοκτήτη της εταιρείας.

Παρόλο, που η Delfi AS αφαίρεσε τα σχόλια αμέσως μόλις έλαβε ειδοποίηση (Notice and Take Down) από τους δικηγόρους της εταιρείας, τα εσθονικά δικαστήρια έκριναν αστικά υπεύθυνη την Delfi AS, για προσβολή προσωπικότητας. Η Delfi AS προσέφυγε στο ΕΔΔΑ, επικαλούμενη παραβίαση της ελευθερίας έκφρασης (Άρθρο 10 της ΕΣΔΑ).

Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι η Delfi AS είχε ευθύνη, διατυπώνοντας τέσσερα κριτήρια:

1. Το πλαίσιο (context): Η ιστοσελίδα γνώριζε ότι το θέμα ήταν προκλητικό και θα προσελκύσει ακραία σχόλια.
2. Τα μέτρα προστασίας: Το αυτόματο φίλτρο λέξεων-κλειδιών που είχε η Delfi AS απέτυχε να σταματήσει τη ρητορική μίσους.
3. Η αδυναμία εντοπισμού των δραστών: Καθώς τα σχόλια ήταν ανώνυμα, το θύμα δεν μπορούσε να στραφεί κατά των πραγματικών συγγραφέων, οπότε η πλατφόρμα έπρεπε να αναλάβει την ευθύνη.
4. Η οικονομική διάσταση: Η Delfi AS είχε εμπορικό όφελος από τα clicks, που παρήγαγαν τα σχόλια.

2. Τα κριτήρια της Delfi AS κατά Εσθονίας προσαρμοσμένα στους Admins των Ομάδων Social Media (Viber, Facebook, WhatsApp)

Α. Ο Admin ως «Εν τοις Πράγμασι» Συντονιστής

Ο admin μιας ομάδας δεν θεωρείται απλός «τεχνικός πάροχος» που απλά προσφέρει χώρο. Θεωρείται ότι ασκεί εν τοις πράγμασι (de facto) έλεγχο επί του περιεχομένου. Έχει τη δύναμη να διαγράφει, να εγκρίνει αναρτήσεις και να αποβάλλει μέλη.

Β. Η Μετάβαση από το “Notice-and-Take-Down” στο “Notice-and-Action”

O admin δεν υποχρεούται να κάνει προληπτική λογοκρισία (κάτι τέτοιο θα παραβίαζε την ελευθερία του λόγου). Ωστόσο, η ευθύνη του ενεργοποιείται αμέσως μόλις λάβει γνώση (actual knowledge).

• Αν ένα μέλος του group κάνει «report», ή στείλει προσωπικό μήνυμα στον admin λέγοντας «Mε δυσφημούν στο group, διέγραψε το σχόλιο», ο admin αποκτά αποδεδειγμένα πλέον γνώση.
• Αν αδρανήσει ο admin, τότε αυτός αποδέχεται το ξένο παράνομο περιεχόμενο.

Γ. Το Κριτήριο του Περιεχομένου της Ομάδας (Context)

Η εξέταση του σκοπού και η φύση της ομάδας:

• Αν ο admin έχει δημιουργήσει μια κλειστή ομάδα Viber (10) δέκα φίλων του, τότε προφανώς δεν υπάρχει ο ρόλος του «συντονιστή».
• Αν όμως πρόκειται για ένα Viber/Facebook Group 2.000 μελών μιας τοπικής κοινωνίας (π.χ. «Οι κάτοικοι της Α περιοχής»), τότε ο admin όφειλε να γνωρίζει ότι η ομάδα αυτή αποτελεί «εστία κινδύνου» για συγκρούσεις, συκοφαντίες ή διαρροές δεδομένων και απαιτείται από αυτόν αυξημένη επιμέλεια.

Δ. Η Επιδοκιμασία μέσω “Reactions” (Like, Care κ.λπ.)

Αν ο admin όχι μόνο δεν διαγράψει το συκοφαντικό σχόλιο, αλλά αντιδράσει σε αυτό με «Like» ή «Haha», αυτό θεωρείται θετική επιδοκιμασία.

Όταν ένας διαχειριστής (admin) δεν ενεργεί ως ιδιώτης, αλλά ως υπάλληλος, στέλεχος ή εκπρόσωπος μιας εταιρείας στο πλαίσιο της επίσημης παρουσίας της στα Social Media (π.χ. Facebook Page, LinkedIn Group, Viber Community της επιχείρησης), τότε, η ευθύνη επεκτείνεται και στο ίδιο το νομικό πρόσωπο (την εταιρεία).

1. Αστική Ευθύνη: (Άρθρο 922 ΑΚ)

Στο αστικό δίκαιο, η βασικότερη διάταξη που ενεργοποιείται είναι το Άρθρο 922 του Αστικού Κώδικα (Ευθύνη του προστήσαντος).

• Προστήσας είναι η εταιρεία και προστηθείς είναι ο υπάλληλος/admin.
• Αν ο admin, κατά την εκτέλεση των καθηκόντων του (π.χ. συντονισμός της εταιρικής σελίδας), επιδείξει αμέλεια και δεν διαγράψει ένα συκοφαντικό σχόλιο τρίτου κατά ενός ανταγωνιστή, ή αν ο ίδιος απαντήσει προσβάλλοντας έναν καταναλωτή, η εταιρεία ευθύνεται πλήρως και εις ολόκληρον για την αποζημίωση.

Το θύμα της προσβολής (π.χ. ένας καταναλωτής ή μια ανταγωνίστρια εταιρεία) μπορεί να στραφεί δικαστικά κατά της εταιρείας. Η εταιρεία στη συνέχεια έχει το δικαίωμα να στραφεί αναγωγικά κατά του υπαλλήλου της (αν αποδειχθεί βαρύτατη αμέλεια ή δόλος), όμως απέναντι στον ζημιωθέντα τρίτο, η επιχείρηση φέρει την ευθύνη.

2. Ποινική Ευθύνη για τον Admin – Πρόστιμα για την Εταιρεία

Στην Ελλάδα ισχύει η θεμελιώδης αρχή ότι τα νομικά πρόσωπα δεν έχουν ποινική ευθύνη. Η ποινική ευθύνη είναι πάντα προσωπική.

• Ποιος διώκεται ποινικά; Αν μέσα στο εταιρικό group διαπραχθεί συκοφαντική δυσφήμηση ή διαρροή δεδομένων και υπάρξει παράλειψη αποτροπής, κατηγορούμενος θα βρεθεί ο φυσικός διαχειριστής (ο υπάλληλος/Social Media Manager που ήταν υπεύθυνος διαχείρισης της σελίδας) καθώς και τα μέλη της διοίκησης της εταιρείας (π.χ. Διευθύνων Σύμβουλος, Νόμιμος Εκπρόσωπος), εάν αποδειχθεί ότι γνώριζαν και ανέχονταν την κατάσταση ή δεν είχαν θεσπίσει εσωτερικές διαδικασίες ελέγχου.
• Τι παθαίνει η εταιρεία; Στην εταιρεία μπορούν να επιβληθούν μόνο χρηματικά πρόστιμα.

3. GDPR: Εταιρικά Groups και Προσωπικά Δεδομένα

Όταν μια εταιρεία δημιουργεί ένα Viber Community ή ένα Facebook Group για τους πελάτες της, η εταιρεία λειτουργεί ως Υπεύθυνος Επεξεργασίας (Data Controller), με βάση το άρθρο 32 του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (GDPR).

• Αυξημένη Υποχρέωση Επιμέλειας (Duty of Care): Η εταιρεία οφείλει να εφαρμόζει τεχνικά και οργανωτικά μέτρα, σύμφωνα με τα άρθρα 5 και 9 του Γενικού Κανονισμού Προσωπικών Δεδομένων. Αν ένα μέλος αναρτήσει στο εταιρικό group ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα ενός άλλου μέλους (π.χ. ιατρικό ιστορικό, τηλέφωνο, διεύθυνση) και ο admin δεν το κατεβάσει αμέσως, η εταιρεία θεωρείται ότι δεν παρέχει ασφάλεια στην επεξεργασία των δεδομένων.
• Πρόστιμα: Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) μπορεί να επιβάλει διοικητικά πρόστιμα στην εταιρεία, σύμφωνα με τα άρθρα 83 και 58 παράγραφος 2 (θ) του Γενικού Κανονισμού Προσωπικών Δεδομένων.

Πώς προστατεύεται νομικά μια εταιρεία; (Checklist)

Για να θωρακιστεί μια επιχείρηση απέναντι στις πράξεις ή παραλείψεις των Social Media Admins της, απαιτούνται τρία βασικά εργαλεία:

1. Social Media Policy (Εσωτερικός Κανονισμός): Ένα αυστηρό κείμενο πολιτικής προς τους υπαλλήλους που ορίζει ρητά τις υποχρεώσεις τους (π.χ. «Υποχρεωτικός έλεγχος των σχολίων ανά 4 ώρες», «Απαγόρευση απαντήσεων με προσωπικές αντιπαραθέσεις»).
2. Ξεκάθαροι Όροι Χρήσης (Terms & Conditions) στην Κοινότητα: Καρφιτσωμένο disclaimer που αναφέρει ότι «Η εταιρεία διατηρεί το δικαίωμα να διαγράφει χωρίς προειδοποίηση σχόλια που παραβιάζουν τον νόμο, και ότι οι απόψεις των χρηστών δεν αντιπροσωπεύουν την εταιρεία».
3. Συμβάσεις Εξωτερικών Συνεργατών (Agencies): Αν τη διαχείριση την κάνει εξωτερικό διαφημιστικό γραφείο (agency), η σύμβαση πρέπει να περιλαμβάνει ρήτρες ευθύνης και αποζημίωσης (indemnity clauses) σε περίπτωση που η εταιρεία δεχθεί μήνυση ή πρόστιμο εξαιτίας αμέλειας του agency.

Μπορεί να με αναλάβει το TPV LAW στην σχετική ποινική μου υπόθεση;

Σαφώς μπορούμε να αναλάβουμε την δική σας υπόθεση, με διακριτικότητα και αξιοπιστία και τους πιο έμπειρους ποινικολόγους. Επικοινωνήστε σήμερα με το δικηγορικό γραφείο TPV Law για μια απόλυτα εμπιστευτική συμβουλευτική συνεδρία.

Επικοινωνήστε στα τηλ. 2130313912, 2114029293 και στο email: info@tpvlaw.gr.

Σημειώνεται ότι βάσει του α. 82 παρ. 1 του Κώδικα Δικηγόρων (ν. 4194/2013) δεν επιτρέπεται στον δικηγόρο να παρέχει τις υπηρεσίες του χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα. Απαντήσεις σε ερωτήματα νομικής φύσης παρέχονται μόνο κατόπιν ραντεβού.